Κ. Καδής – Ευρωπαίος Επίτροπος Αλιείας: Έμφαση στη βιωσιμότητα, τη γαλάζια οικονομία και τη στήριξη των μικρών αλιέων στη νέα περίοδο 2028–2034

Η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά σε αναδιάρθρωση της στρατηγικής της για την αλιεία και τις παράκτιες κοινότητες, ενόψει της προγραμματικής περιόδου 2028–2034. Στόχος σύμφωνα με τον Κωνσταντίνο Καδή, Ευρωπαίο Επίτροπο Αλιείας και Ωκεανών, είναι η απλούστευση των διαδικασιών, η μείωση της γραφειοκρατίας και η ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των πολιτικών. Αυτό τόνισε ιδιαίτερα, σε μια αποκλειστική συνέντευξη για την «ΥΧ» αναλύοντας ταυτόχρονα και άλλα ζητήματα που έχουν σχέση με την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, τη βιώσιμη ανάπτυξη της υδατοκαλλιέργειας και τη διασφάλιση της επισιτιστικής επάρκειας.

Σύμφωνα με τα λεχθέντα του κ. Επιτρόπου, στη στρατηγική που εφαρμόζει η Ε.Ε για τον τομέα της αλιείας στο επίκεντρο βρίσκεται η ενίσχυση των παράκτιων και νησιωτικών περιοχών, μέσα από μια πιο στοχευμένη και ευέλικτη προσέγγιση. Η νέα αυτή πολιτική φιλοδοξεί να απαντήσει στις σύγχρονες προκλήσεις, όπως η κλιματική κρίση, η προστασία του περιβάλλοντος και οι πιέσεις στα θαλάσσια οικοσυστήματα. Παράλληλα, επιχειρεί να αξιοποιήσει τις ευκαιρίες που δημιουργούνται από την καινοτομία και τη γαλάζια οικονομία, ενισχύοντας δραστηριότητες με χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Κεντρικό άξονα, επίσης, αποτελεί και η ισορροπία μεταξύ ανάπτυξης και προστασίας, με στόχο τη διατήρηση της βιωσιμότητας του τομέα και την ενδυνάμωση των τοπικών κοινωνιών.

Βρίσκεστε στο Γαλαξίδι. Ποια είναι η σημασία αυτής της επίσκεψης και ποιες οι εντυπώσεις σας;

Η παρουσία μου εδώ έχει διπλή σημασία. Από τη μία πλευρά, πρόκειται για έναν τόπο εξαιρετικής ομορφιάς, που αντικατοπτρίζει τον πλούτο και τη μοναδικότητα των ελληνικών παράκτιων περιοχών. Έχοντας επισκεφθεί πολλά κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μπορώ να πω με βεβαιότητα ότι η Ελλάδα διαθέτει ένα ιδιαίτερο φυσικό και πολιτισμικό πλεονέκτημα. Από την άλλη πλευρά, η επίσκεψη εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια άμεσης επαφής με τις τοπικές κοινωνίες, σε μια κρίσιμη περίοδο όπου σχεδιάζονται νέες στρατηγικές για τις παράκτιες και νησιωτικές περιοχές. Η κατανόηση της καθημερινότητας των ανθρώπων, των προβλημάτων αλλά και των δυνατοτήτων τους, είναι απαραίτητη για τον σχεδιασμό αποτελεσματικών πολιτικών.

Ποιο είναι το βασικό περιεχόμενο αυτών των νέων στρατηγικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης;

Οι στρατηγικές που επεξεργαζόμαστε επικεντρώνονται στην ολοκληρωμένη προσέγγιση των παράκτιων περιοχών. Δεν εξετάζουμε μόνο την αλιεία ως μεμονωμένο τομέα, αλλά το σύνολο των δραστηριοτήτων που συνθέτουν τη λεγόμενη «γαλάζια οικονομία». Στόχος μας είναι να καταγράψουμε με ακρίβεια τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής, τις κοινωνικές και οικονομικές πιέσεις που υφίστανται, αλλά και τις ευκαιρίες ανάπτυξης που υπάρχουν.

Στη συνέχεια, προχωρούμε στη διαμόρφωση πολιτικών που θα ανταποκρίνονται σε αυτές τις ανάγκες, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη βιωσιμότητα. Δεν επιδιώκουμε απλώς ανάπτυξη, αλλά ανάπτυξη που σέβεται το περιβάλλον και ενισχύει τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα των τοπικών κοινωνιών.

Πώς επηρεάζει η νέα προγραμματική περίοδος 2028–2034 τον τομέα της αλιείας;

Η νέα προγραμματική περίοδος φέρνει μια σημαντική αλλαγή φιλοσοφίας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει τη μείωση της γραφειοκρατίας και την απλοποίηση των διαδικασιών, κάτι που αποτελεί πάγιο αίτημα των κρατών-μελών και των παραγωγών. Παράλληλα, δίνεται μεγαλύτερη ευελιξία στα κράτη, ώστε να καθορίζουν τις προτεραιότητές τους σύμφωνα με τις τοπικές ανάγκες.

Είναι σημαντικό ότι οι πολιτικές για την αλιεία και τις θάλασσες ενσωματώνονται οριζόντια στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, γεγονός που ενισχύει τη συνοχή και την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων. Βρισκόμαστε ακόμη στη φάση των διαβουλεύσεων με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, αλλά η κατεύθυνση είναι σαφής.

Ποιες είναι οι κυριότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα ο τομέας;

Οι προκλήσεις είναι πολυεπίπεδες. Η κλιματική αλλαγή αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη απειλή, καθώς επηρεάζει άμεσα τα θαλάσσια οικοσυστήματα, τη διαθεσιμότητα των ιχθυαποθεμάτων και τη βιωσιμότητα των αλιευτικών δραστηριοτήτων. Παράλληλα, τα χωροκατακτητικά είδη μεταβάλλουν την ισορροπία των οικοσυστημάτων, δημιουργώντας νέες πιέσεις. Σε οικονομικό επίπεδο, το αυξημένο κόστος καυσίμων και λειτουργίας δυσχεραίνει τη βιωσιμότητα πολλών αλιευτικών επιχειρήσεων. Για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει εργαλεία όπως το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας, το οποίο στηρίζει στοχευμένες παρεμβάσεις.

Ποιος είναι ο ρόλος της Πράσινης Συμφωνίας στον τομέα της αλιείας;

Η Πράσινη Συμφωνία καθορίζει το πλαίσιο για τη μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Για τον τομέα της αλιείας, αυτό σημαίνει σταδιακή απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και υιοθέτηση πιο βιώσιμων πρακτικών.

Ο στόχος της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050 παραμένει σταθερός. Ωστόσο, αναγνωρίζουμε ότι οι γεωπολιτικές και οικονομικές εξελίξεις μπορεί να απαιτήσουν προσαρμογές στην πορεία. Αυτό που έχει σημασία είναι να διατηρηθεί η κατεύθυνση και η δέσμευση.

Πώς αξιολογείτε τις προοπτικές της υδατοκαλλιέργειας στην Ελλάδα;

Η Ελλάδα έχει σημαντικό συγκριτικό πλεονέκτημα στον τομέα της υδατοκαλλιέργειας. Πρόκειται για μια δραστηριότητα που μπορεί να προσφέρει υψηλής ποιότητας προϊόντα με σχετικά χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εισάγει περίπου το 70% των αλιευμάτων που καταναλώνει, γεγονός που δημιουργεί εξάρτηση από τρίτες χώρες. Η ενίσχυση της υδατοκαλλιέργειας μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση της επισιτιστικής ασφάλειας.

Ωστόσο, η ανάπτυξη πρέπει να γίνεται με σωστό σχεδιασμό, σεβασμό στο περιβάλλον και διαφάνεια απέναντι στις τοπικές κοινωνίες.

Πώς απαντάτε στις αντιδράσεις που εκδηλώνονται σε τοπικό επίπεδο;

Οι αντιδράσεις είναι σε μεγάλο βαθμό κατανοητές. Συχνά προκύπτουν από έλλειψη ενημέρωσης ή από περιπτώσεις κακής εφαρμογής στο παρελθόν.

Το πρώτο βήμα είναι να διασφαλιστεί ότι οι μονάδες λειτουργούν με βιώσιμο τρόπο και με αυστηρούς περιβαλλοντικούς όρους. Το δεύτερο είναι η ουσιαστική ενημέρωση και συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών. Παράλληλα, οι νέες τεχνολογίες επιτρέπουν την ανάπτυξη μονάδων σε πιο απομακρυσμένες θαλάσσιες περιοχές, περιορίζοντας τις περιβαλλοντικές και αισθητικές επιπτώσεις.

Ποιες είναι οι προοπτικές της γαλάζιας οικονομίας πέρα από την αλιεία;

Η γαλάζια οικονομία περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων. Εκτός από τις ιχθυοκαλλιέργειες, υπάρχουν σημαντικές δυνατότητες σε τομείς όπως η καλλιέργεια μικροφυκών, που βρίσκουν εφαρμογές στην ιατρική, τη διατροφή και την κοσμετολογία.

Πρόκειται για έναν ταχέως αναπτυσσόμενο τομέα σε παγκόσμιο επίπεδο, στον οποίο η Ευρώπη μπορεί να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο. Για να συμβεί αυτό, απαιτείται ενίσχυση της καινοτομίας και της επιχειρηματικότητας.

Ποια είναι η κατάσταση των μικρών αλιέων και ποιες πρωτοβουλίες σχεδιάζονται;

Οι αλιείς μικρής κλίμακας αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής αλιείας, καθώς αντιπροσωπεύουν περίπου το 75% του στόλου. Ωστόσο, αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες: αυξημένο κόστος, γήρανση του στόλου και περιορισμένη προσέλκυση νέων.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζει αυτές τις προκλήσεις και επεξεργάζεται νέα μέτρα στήριξης. Στόχος είναι να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα του τομέα και να ενισχυθεί η κοινωνική συνοχή στις παράκτιες περιοχές.

Μπορεί ο αλιευτικός τουρισμός να συμβάλει στην ενίσχυση των τοπικών οικονομιών;

Αναμφίβολα. Ο αλιευτικός τουρισμός αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία διαφοροποίησης των εισοδημάτων των αλιέων. Επιτρέπει τη σύνδεση της παραγωγικής δραστηριότητας με τον τουρισμό, δημιουργώντας πρόσθετη αξία.

Ήδη σε αρκετές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπάρχουν επιτυχημένα παραδείγματα. Μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου παρέχονται πόροι για την ανάπτυξη τέτοιων πρωτοβουλιών.

Πρόκειται για ένα εργαλείο που μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη διατήρηση του πληθυσμού στις παράκτιες και νησιωτικές περιοχές, ενισχύοντας τη βιωσιμότητα των τοπικών οικονομιών.

Ποιο είναι το βασικό μήνυμα που θέλετε να στείλετε;

Το βασικό μήνυμα είναι ότι η ανάπτυξη και η προστασία δεν είναι αντικρουόμενες έννοιες. Μπορούν και πρέπει να συνυπάρχουν.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εργάζεται προς αυτή την κατεύθυνση, επιδιώκοντας μια ισορροπημένη προσέγγιση που θα διασφαλίζει τόσο την οικονομική ανάπτυξη όσο και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα.

Το μέλλον των παράκτιων κοινοτήτων εξαρτάται από αυτή την ισορροπία  και είναι ευθύνη όλων μας να τη διασφαλίσουμε.