Ο υψηλός πληθωρισμός μειώνει… σιωπηλά τις επιδοτήσεις, λέει έκθεση του Ευρωκοινοβουλίου

Το τρόπο μέτρησης των εισοδημάτων σε επίπεδο χώρας και σε επίπεδο εκμετάλλευσης, προτείνοντας βελτιώσεις για ταχύτερες πολιτικές απαντήσεις όταν απαιτείται εξετάζει μελέτη της Επιτροπής Γεωργίας του Ευρωκοινοβουλίου.

Μεταξύ άλλων η μελέτη επισημαίνει ότι η αξία των άμεσων ενισχύσεων (ΚΑΠ Πυλώνας I) μειώνεται λόγω πληθωρισμού και δεν αντιμετωπίζουν ευέλικτα κρίσεις εισοδήματος

Επιπλέον η μελέτη εξετάζει πώς οι πρόσφατες μεταβολές στις τιμές εισροών και παραγωγής επηρέασαν τα γεωργικά εισοδήματα στην ΕΕ και στα επιμέρους κράτη μέλη την τελευταία δεκαετία, με έμφαση στην περίοδο 2020–2024. Αναλύεται ο τρόπος μέτρησης των εισοδημάτων σε επίπεδο χώρας και σε επίπεδο εκμετάλλευσης, προτείνοντας βελτιώσεις για ταχύτερες πολιτικές απαντήσεις όταν απαιτείται.

Παρέχονται επίσης προτάσεις για πιο αποδοτική κατεύθυνση των χρηματοδοτικών πόρων και αξιολογούνται πρακτικές επιλογές για τη βελτίωση της έγκαιρης εφαρμογής, της στόχευσης και της αποτελεσματικότητας των εργαλείων στήριξης εισοδήματος και διαχείρισης κινδύνου στη γεωργία της ΕΕ.

Γεωργικά εισοδήματα και δυναμική τιμών

• Τάσεις τιμών και κόστους: Οι τιμές των αγροτικών εισροών αυξήθηκαν απότομα από το 2021, μειώνοντας αρχικά τα περιθώρια κέρδους. Οι τιμές των προϊόντων αυξήθηκαν αργότερα σε πολλούς τομείς, αλλά η αύξηση δεν ήταν ομοιόμορφη σε χρόνο ή μέγεθος. Το 2023, σε ορισμένους τομείς οι τιμές παραγωγής μειώθηκαν ενώ οι τιμές εισροών παρέμειναν υψηλές, οδηγώντας σε σημαντική πτώση εισοδήματος.
• Διαφορετικές επιπτώσεις ανά κράτος μέλος και τομέα: Οι εξελίξεις στα εισοδήματα διαφέρουν ανάλογα με τον τομέα, το μέγεθος της εκμετάλλευσης και το κράτος μέλος. Το πραγματικό εισόδημα μειώθηκε στην πλειονότητα των κρατών μελών μεταξύ 2022–2023, ιδιαίτερα στην Εσθονία, τη Λιθουανία, τη Δανία, την Ουγγαρία και την Ιρλανδία, κυρίως λόγω των καλλιεργειών πεδίου και των συστημάτων γαλακτοκομικών εκμεταλλεύσεων. Η ανάπτυξη εισοδήματος παρέμεινε ισχυρότερη στο Βέλγιο, τις Κάτω Χώρες και την Πορτογαλία, λόγω της κηπουρικής, των συστημάτων παραγωγής πουλερικών/χοιρινών και των μόνιμων καλλιεργειών.
• Κατανομή εισοδημάτων: Η ανισότητα εισοδήματος παραμένει έντονη, με μικρό ποσοστό εκμεταλλεύσεων να λαμβάνει μεγάλο μέρος του συνολικού εισοδήματος.
• Ρόλος πολιτικής στήριξης: Ο προϋπολογισμός της ΚΑΠ, συμπληρωμένος από εθνικά κονδύλια, συμβάλλει περίπου στο ένα τρίτο του εισοδήματος των εκμεταλλεύσεων κατά μέσο όρο στην ΕΕ. Οι πληρωμές στήριξης είναι κυρίως σταθερές ονομαστικά και η πραγματική τους αξία έχει επηρεαστεί από τον πληθωρισμό.

Κύρια συμπεράσματα

• Τα γεωργικά εισοδήματα είναι πιο ευμετάβλητα και ευαίσθητα σε αιφνίδιες μεταβολές εισροών/παραγωγής.
• Δομικοί παράγοντες (μέγεθος εκμετάλλευσης, εξειδίκευση, θέση) επηρεάζουν τις διαφορές εισοδήματος.
• Οι γεωργοί εκτίθενται σε οικονομικές, κλιματικές και γεωπολιτικές αβεβαιότητες.
• Απαιτούνται πολιτικοί μηχανισμοί που προστατεύουν τόσο το ονομαστικό όσο και το πραγματικό εισόδημα.
• Η στόχευση της στήριξης της ΕΕ έχει βελτιωθεί, με μέτρα για νέους αγρότες, μικρές εκμεταλλεύσεις και μειονεκτικές περιοχές, αν και μεγάλο μέρος προέρχεται ακόμη από το βασικό καθεστώς στήριξης εισοδήματος.
• Η εθελοντική συνδεδεμένη στήριξη και τα εργαλεία διαχείρισης κινδύνου βοηθούν στη σταθεροποίηση εισοδήματος, αλλά η χρήση τους στην ΕΕ είναι χαμηλή λόγω περιορισμένης διαθεσιμότητας, γραφειοκρατίας και χαμηλού ενδιαφέροντος των αγροτών.
• Η υπάρχουσα στήριξη μετριάζει κάποιες αρνητικές επιπτώσεις, αλλά είναι λιγότερο αποτελεσματική για γρήγορες, στοχευμένες απαντήσεις.
• Καλύτερα και πιο έγκαιρα στοιχεία για τα εισοδήματα των αγροτών θα υποστήριζαν πιο αποτελεσματικές πολιτικές.

Τρέχοντα μέσα και τα πλεονεκτήματα/μειονεκτήματά τους

• Άμεσες ενισχύσεις – Βασική στήριξη εισοδήματος (ΚΑΠ Πυλώνας I): Αυξάνουν το μέσο εισόδημα και παρέχουν προβλεψιμότητα, αλλά είναι χαμηλά στοχευμένες, η αξία τους μειώνεται λόγω πληθωρισμού και δεν αντιμετωπίζουν ευέλικτα κρίσεις εισοδήματος.
• Οικολογικά Σχήματα: Ανταμείβουν περιβαλλοντικές δράσεις, αλλά παρέχουν πιο αδύναμη στήριξη εισοδήματος.
• Εθελοντική συνδεδεμένη στήριξη: Στοχεύει ευάλωτους τομείς ή στρατηγικές καλλιέργειες, αλλά μπορεί να δημιουργεί ανεπιθύμητα κίνητρα αν δεν σχεδιαστεί σωστά.
• Εργαλεία διαχείρισης κινδύνου: Μειώνουν την έκθεση σε κρίσεις, αλλά η χρήση τους είναι χαμηλή λόγω κόστους, γραφειοκρατίας, ελλείψεων δεδομένων και περιορισμένης γνώσης.
• Εθνικά μέτρα κρίσης/κρατική βοήθεια: Αποτελεσματικά για άμεση αντιμετώπιση κρίσεων, αλλά ad hoc και περιορισμένα από εθνικούς προϋπολογισμούς.
• Παρεμβάσεις αγοράς: Μπορούν να σταθεροποιήσουν εισοδήματα, αλλά μπορεί να προκαλέσουν στρεβλώσεις και περιορίζονται από διεθνείς κανόνες.

Προτάσεις για τη μελλοντική πολιτική

• Ευθυγράμμιση πληρωμών με πραγματικές ανάγκες αγροτών αντί με βάση το μέγεθος της εκμετάλλευσης.
• Διεύρυνση χρήσης εργαλείων διαχείρισης κινδύνου με επιδοτήσεις, απλοποίηση διαδικασιών και εκπαιδευτική υποστήριξη.
• Εξέταση δεικτοποίησης πληρωμών για προστασία της πραγματικής τους αξίας.
• Συνδυασμός στήριξης εισοδήματος με μέτρα για βιωσιμότητα και ανταγωνιστικότητα για μακροπρόθεσμη οικονομική, περιβαλλοντική και κοινωνική βιωσιμότητα.

Συνολικά αξιολογήθηκαν 13 πολιτικές επιλογές με κριτήρια αποδοτικότητας μεταφοράς, στόχευσης και κόστους συναλλαγών. Οι άμεσες πληρωμές έχουν υψηλή αποδοτικότητα μεταφοράς αλλά χαμηλή στόχευση, ενώ οι αντικυκλικές πληρωμές και η ασφάλιση στοχεύουν καλύτερα τα αρνητικά γεγονότα αλλά έχουν υψηλότερο κόστος και περιορισμένη χρήση. Τα αποθέματα κρίσης αντιμετωπίζουν σημαντικές ζημίες με σχετικά χαμηλό δημόσιο κόστος.

Σκέψεις για τη διαμόρφωση πολιτικής

• Η στόχευση πρέπει να περιλαμβάνει τον ορισμό ενεργού αγρότη, αξιολόγηση βιωσιμότητας και περιορισμό της στήριξης όπου απαιτείται.
• Η χρήση εργαλείων διαχείρισης κινδύνου μπορεί να αυξηθεί με επιδοτήσεις, απλοποιημένες διαδικασίες και καλύτερη εκπαίδευση/συμβουλευτική.
• Χρειάζεται οικονομική στήριξη για επενδύσεις που έχουν κοινωνικά επιθυμητό αποτέλεσμα (π.χ. περιβαλλοντικά ή ευζωία ζώων).
• Απαιτείται ένα μίγμα εργαλείων προσαρμοσμένο σε στόχους, με πρακτική υλοποίηση, ισορροπίες κατανομής και αποτελεσματική παρακολούθηση δεδομένων.