Οι προτάσεις της ΠΕΝΑ στη διακομματική επιτροπή για το αγροτικό ζήτημα

Τις δικές της προτάσεις για τη στρατηγική στον αγροτικό τομέα κατέθεσε η Πανελλήνια Ένωση Νέων Αγροτών (ΠΕΝΑ), με την παρουσία της στη Διακομματική Επιτροπή της Βουλής με αντικείμενο τα προβλήματα του αγροτικού τομέα. Η «ΥΧ» παρουσιάζει τα βασικότερα σημεία των προτάσεων, που έχουν ως στόχο την παραμονή αλλά και την ομαλή ένταξη των νέων στο αγροτικό επάγγελμα. Την παρουσίαση έκανε ο πρόεδρος της ΠΕΝΑ, Νίκος Παυλονάσιος, με τη συμμετοχή του αντιπροέδρου, Δημήτρη Τσιλιά.

«Χαιρετίζω την Επιτροπή αυτή ως πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Νέων Αγροτών και εύχομαι το καλύτερο για την έκβαση των εργασιών της, διότι αυτό που εισπράττουμε εδώ και δεκαετίες είναι η συνεχής συρρίκνωση του αγροτικού πληθυσμού», ανέφερε χαρακτηριστικά. Όπως τόνισε, η συντριπτική πλειοψηφία της υπαίθρου έχει ερημώσει από νέους ανθρώπους, ενώ όσοι παραμένουν είναι κυρίως ηλικιωμένοι, βιώνοντας σε μεγάλο βαθμό την απαξίωση του αγροτικού επαγγέλματος.

Η ΠΕΝΑ, όπως επισημάνθηκε, στηρίζει διαχρονικά τη χάραξη μιας εθνικής στρατηγικής για τον αγροτικό τομέα, επιδιώκοντας παράλληλα να μεταφέρει τον παλμό της υπαίθρου στη δημόσια συζήτηση. Τα χωριά και οι οικισμοί αποτέλεσαν επί χιλιάδες χρόνια πυρήνες τοπικής ταυτότητας και φορείς πολιτιστικών, ιστορικών και περιβαλλοντικών αξιών. Σήμερα, η αγροτική ταυτότητα εντοπίζεται κυρίως σε κωμοπόλεις και κεφαλοχώρια, τα οποία, όμως, παρουσιάζουν, επίσης, φθίνουσα πορεία, όπως καταγράφεται στις απογραφές.

Η Ένωση προτείνει την εφαρμογή πολιτικών ενίσχυσης των κωμοπόλεων, που διατηρούν ακόμη σχετική δυναμική, προκειμένου να διασωθούν «τα τελευταία προκεχωρημένα φυλάκια της υπαίθρου». Στόχος είναι να δημιουργηθούν ουσιαστικά κίνητρα, ώστε οι νέοι να παραμείνουν, να δημιουργήσουν οικογένειες και να απολαμβάνουν ποιότητα ζωής, με πρόσβαση σε υγεία, παιδεία, πολιτισμό και σύγχρονες υποδομές.

Εκπαίδευση

Για να ενισχυθεί το εισόδημα των νέων αγροτών, απαιτούνται ουσιαστικά εργαλεία ήδη από την εκκίνηση της δραστηριότητάς τους —και φυσικά δεν αναφερόμαστε μόνο στον μηχανολογικό εξοπλισμό. Το βασικότερο, κατά την άποψή μας, είναι η εξειδικευμένη γνώση. Άλλωστε, όπως έχει πει και ο εθνικός μας ποιητής: «Δεν φτάνει ο ήλιος μοναχά η γη σοδιά να δώσει, χρειάζονται και άλλα πολλά και προπαντός η γνώση».

Δυστυχώς, μετά από περισσότερα από 40 έτη συμμετοχής της χώρας μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η αγροτική εκπαίδευση παραμένει σε ανησυχητικά χαμηλά επίπεδα. Είναι χαρακτηριστικό ότι μόλις το 0,7% των Ελλήνων αγροτών έχει λάβει συστηματική εκπαίδευση στον αγροτικό τομέα, όταν σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες το ποσοστό αυτό ξεπερνά το 30%. Παρ’ όλα αυτά, στη χώρα μας εξακολουθούμε να περιοριζόμαστε σε 150 ώρες κατάρτισης, ακόμη και μέσω κινητού τηλεφώνου, τη στιγμή που σε άλλα επαγγέλματα —χωρίς καμία διάθεση υποτίμησης— απαιτούνται δύο χρόνια εκπαίδευσης και ένα έτος πρακτικής άσκησης.

Πιστεύουμε ότι η εκπαίδευση αυτή μπορεί να υλοποιηθεί σε συνεργασία με τα δημόσια πανεπιστημιακά και τεχνικά γεωπονικά ιδρύματα της χώρας, μέσω των Κέντρων Διά Βίου Μάθησης που λειτουργούν πανελλαδικά, καθώς και με τη συνεργασία του ΕΛΓΟ Δήμητρα. Είμαστε κάθετα αντίθετοι σε ιδιωτικά ΚΕΚ και σε «fast track» διαδικασίες, χωρίς ουσιαστική επαφή με το αντικείμενο, χωρίς εμπειρία και χωρίς μακροπρόθεσμη σύνδεση με την έρευνα των πανεπιστημιακών εργαστηρίων και τους μελλοντικούς επιστήμονες.

Μόνο μέσα από μια τέτοια οργανωμένη και ποιοτική εκπαιδευτική διαδικασία μπορεί να επιτευχθεί η άμεση επαφή των νέων ανθρώπων με τη γνώση, την έρευνα και την καινοτομία. Σε συνδυασμό με την πρακτική εφαρμογή, η προσέγγιση αυτή μπορεί να αποδώσει ουσιαστικά αποτελέσματα και να διαμορφώσει μια σχέση δια βίου μάθησης, συμβάλλοντας ταυτόχρονα και στην αντιμετώπιση του φαινομένου του brain drain.

Χρηματοδοτικά εργαλεία και προτάσεις ΚΑΠ

Μέχρι σήμερα, βασικές πηγές χρηματοδότησης για την ένταξη των νέων αγροτών αποτελούν προγράμματα όπως το πριμ Πρώτης Εγκατάστασης, με ενίσχυση ύψους 30.000–40.000 ευρώ, καθώς και τα Σχέδια Βελτίωσης. Ωστόσο, η μέχρι τώρα πορεία δείχνει ότι οι πόροι που διατέθηκαν, δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Με την ολοκλήρωση των προγραμμάτων, πολλοί δικαιούχοι αποχωρούν από το επάγγελμα για διάφορους λόγους. Σε αρκετές περιπτώσεις, τα προγράμματα χρησιμοποιήθηκαν καταχρηστικά για λόγους πολιτικής απορροφητικότητας, με έμφαση στα ποσοτικά και όχι στα ποιοτικά χαρακτηριστικά.

Ως Πανελλήνια Ένωση Νέων Αγροτών, είμαστε ακράδαντα πεπεισμένοι ότι το πριμ Πρώτης Εγκατάστασης θα πρέπει να φτάσει έως το ανώτατο όριο των 100.000 ευρώ, σε συνδυασμό με ένα ευέλικτο Σχέδιο Βελτίωσης, χωρίς υπερβολική γραφειοκρατία, που θα μπορεί να προσφέρει επιπλέον 150.000 ευρώ. Παράλληλα, ένα μεσομακροπρόθεσμο επιδοτούμενο δάνειο ύψους 50.000–100.000 ευρώ θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα συνολικό κεφάλαιο άνω των 300.000 ευρώ. Ένα τέτοιο χρηματοδοτικό σχήμα θα ενίσχυε ουσιαστικά τα πρώτα βήματα ενός νέου αγρότη, χωρίς να δημιουργεί δυσβάσταχτα οικονομικά βάρη.

Φυσικά, απαιτούνται ισχυρές ασφαλιστικές δικλείδες, όπως η τουλάχιστον δεκαετής παραμονή στον αγροτικό τομέα και η υποχρεωτική διετής εκπαίδευση στο αντικείμενο. Με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται η αναβάθμιση του αγροτικού επαγγέλματος, η βιωσιμότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και η προστασία των κατ’ επάγγελμα αγροτών από επιτήδειους που εισέρχονται στον χώρο αποκλειστικά λόγω των επιδοτήσεων.

Πρόγραμμα Νέων Γεωργών

Η Ένωση δηλώνει επίσης κάθετα αντίθετη στην πρόταση για τις 1.225 ώρες εργασίας (ΜΑΕ) εκτός γεωργίας. Μέχρι σήμερα, κάθε υποψήφιος νέος αγρότης όφειλε να συμπληρώνει 1.750 ώρες ΜΑΕ εντός του αγροτικού αντικειμένου. Οι 1.225 ώρες εκτός γεωργίας δεν θα πρέπει να επιτρέπονται στο πρόγραμμα Νέων Αγροτών, παρά μόνο σε ειδικές περιπτώσεις ανωτέρας βίας, όπως επιζωοτίες (π.χ. ευλογιά) ή φυσικές καταστροφές.

Υποστήριξη νέων και συμμετοχή σε συνεργατικά σχήματα

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ενίσχυση των νέων αγροτών και κτηνοτρόφων, καθώς και στη συμμετοχή τους σε συνεργατικά σχήματα κάθε μορφής. Προτείνονται ισχυρά και μακροχρόνια κίνητρα, ευελιξία στις άδειες εγκαταστάσεων και ενίσχυση των συνεταιρισμών μέσω φορολογικών κινήτρων. Παράλληλα, ζητείται αναπλήρωση εισοδήματος μόνο σε περιπτώσεις ζημιών άνω του 30%, καθώς και αύξηση των επιδοτήσεων βοσκοτόπων κατά 20%.

Κλιματικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις ΚΑΠ

Η ΚΑΠ επιφέρει πολλαπλές δεσμεύσεις και βάρη στους αγρότες, ενώ παράλληλα η κλιματική αλλαγή μειώνει την παραγωγικότητα —όπως αποδεικνύεται από πλημμύρες και ξηρασίες— και επιβάλλει την υιοθέτηση βιώσιμων πρακτικών, εντείνοντας έτσι έναν φαύλο κύκλο πιέσεων. Οι περιορισμοί στη φυτοπροστασία, που απορρέουν από την ΚΑΠ, οδηγούν σε σημαντικές απώλειες παραγωγής (π.χ. έως και 44% στα κηπευτικά). Η Ελλάδα είναι ιδιαίτερα ευάλωτη και έχει ανάγκη από ένα ψηφιακό και πράσινο παραγωγικό μοντέλο, με κίνητρα όμως που να λαμβάνουν υπόψη τα αυξημένα βάρη που επωμίζονται οι αγρότες.

Αύξηση προϋπολογισμού και ενισχύσεων

Προτείνεται η επαναφορά των ενισχύσεων στα προηγούμενα επίπεδα, με αύξηση κατά 20%, όπως έχει προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καθώς και η επαναφορά του προϋπολογισμού της ΚΑΠ στο 0,5% του ΑΕΠ της ΕΕ, με απόρριψη των περικοπών που κυμαίνονται από 20% έως 41%. Παράλληλα, ζητείται αύξηση των συνδεδεμένων ενισχύσεων από το 2% στο 4% του συνολικού κονδυλίου, καθώς και αύξηση κατά 100% του πριμ Πρώτης Εγκατάστασης για τους κτηνοτρόφους, λόγω των ιδιαίτερα υψηλών εξόδων, που αντιμετωπίζουν.

Μείωση γραφειοκρατίας

Απαιτείται ουσιαστική μείωση της γραφειοκρατίας στα προγράμματα, ώστε να υλοποιούνται με ταχύτερους ρυθμούς, προσαρμοσμένους στις συνθήκες της αγοράς. Διαφορετικά, χάνεται η ουσία, περιορίζεται η ρευστότητα, δημιουργούνται κενά που εκμεταλλεύονται επιτήδειοι και αμαυρώνεται ο χώρος, καθώς και ο μόχθος του Έλληνα αγρότη.

Γεωργικές συμβουλές

Χρειάζεται να δοθούν κίνητρα ώστε το μέτρο των γεωργικών συμβουλών να λειτουργήσει ουσιαστικά και να στηρίξει πραγματικά τον αγρότη. Σήμερα, για να το θέσουμε κομψά, το μέτρο ευνοεί κυρίως τους επαγγελματίες συμβούλους και όχι τους ίδιους τους παραγωγούς.

Επίλογος

Οι προτάσεις μας δεν υπερβαίνουν τα δημοσιονομικά πλαίσια. Ωστόσο, μέχρι σήμερα η εφαρμογή τους δεν συνδέθηκε ουσιαστικά με την ελληνική πραγματικότητα και τα αποτελέσματα είναι εμφανή στην ύπαιθρο. Για τον λόγο αυτό επιδιώκουμε ένα νέο «restart», ώστε να διαμορφώσουμε το μέλλον της ελληνικής υπαίθρου με τη συμμετοχή και την παρουσία νέων ανθρώπων.