Θεσσαλία: Διασώζοντας σπόρους για αυτάρκεια σε γενετικό υλικό
Μια «κιβωτός του Νώε» θα δημιουργήσει η Περιφέρεια Θεσσαλίας, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Βιομηχανικών και Κτηνοτροφικών Φυτών του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, με στόχο τη διασφάλιση σπόρων που εντοπίζονται στη Θεσσαλία ακόμη και πριν από το 1950, ώστε η περιοχή να γίνει γενετικά αυτάρκης. Στην προσπάθεια αυτή θα συνεισφέρουν η Τράπεζα Γενετικού Υλικού του ΕΛΓΟ στη Θέρμη και το Τμήμα Βιοχημείας και Βιοτεχνολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. «Η Θεσσαλία δημιουργεί τον δικό της γενετικό “θησαυρό”, τον οποίο θα φυλάει στη δική της Τράπεζα, προσφέροντας ένα ασφαλιστήριο στους αγρότες για την προστασία των σπόρων μας, ώστε να μπορέσουν να επαναχρησιμοποιηθούν στο μέλλον», δήλωσε ο Περιφερειάρχης Δημήτρης Κουρέτας.
Ο Διευθυντής Ερευνών του Ινστιτούτου, Δρ Δημήτρης Βλαχοστέργιος, σημειώνει ότι η Τράπεζα θα συμβάλλει στη συγκριτικά ασφαλέστερη διατήρηση και αξιοποίηση των φυτογενετικών πόρων της Θεσσαλίας, ιδιαίτερα σπάνιων, ενδημικών ή απειλούμενων φυτών, καθώς και ειδών με οικονομική αξία, όπως αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά, τοπικές ποικιλίες και καλλωπιστικά είδη. Παράλληλα, αγρότες, ερευνητές και δασικά φυτώρια θα έχουν πρόσβαση στο νόμιμα διαθέσιμο, πιστοποιημένο φυτογενετικό υλικό για μελέτη και αξιοποίηση. Στην Τράπεζα θα διαφυλάσσεται γενετικό υλικό από σιτηρά, κτηνοτροφικά φυτά, όσπρια, αρωματικά-φαρμακευτικά φυτά, κηπευτικά και άλλα είδη που πολλαπλασιάζονται μέσω σπόρου.
Η υλοποίηση του έργου θα γίνει σε δύο φάσεις: Αρχικά θα ολοκληρωθούν η νομική και διοικητική σύσταση και η αγορά του απαραίτητου εξοπλισμού, ενώ θα ξεκινήσει η συλλογή σπόρων από παραδοσιακές ή τοπικές ποικιλίες, καλλιεργούμενα φυτικά είδη και αυτοφυή είδη, με αιτήσεις συλλογής και από διεθνείς τράπεζες σπόρων. Πρόσβαση στο υλικό θα έχουν ερευνητικά και ακαδημαϊκά ιδρύματα, αγρότες, φορείς αγροτών, δημόσιοι φορείς και πολίτες υπό συγκεκριμένους όρους, με σεβασμό σε διεθνείς συμβάσεις για το γενετικό υλικό. Οι σπόροι θα αποθηκεύονται σε θερμοκρασίες -18 έως -21°C, σε αεροστεγή συσκευασία, εξασφαλίζοντας διατήρηση έως και 220 χρόνια. Η Τράπεζα προτείνεται να εγκατασταθεί στον ημιυπόγειο χώρο του Ινστιτούτου, όπου πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις για την ασφαλή φύλαξη του γενετικού υλικού.
Συλλογή και επιστημονική τεκμηρίωση
Η συλλογή δείγματος σπόρων θα γίνεται βάσει ειδικού πρωτοκόλλου, δηλαδή θα καταγράφεται ποια φυτά, πότε συλλέχθηκαν, από ποια περιοχή, ποιος ήταν ο συλλέκτης, ποια η ποικιλία, ποια η κατάσταση του φυτού, καθώς και η επιστημονική και η τοπική ονομασία και η προέλευσή τους. Θα προηγούνται δοκιμές βλαστικότητας πριν από τη μακροχρόνια αποθήκευση, τη διαχείριση και τη συντήρηση. Για την αξιοποίηση των θεσσαλικών σπόρων θα υπάρχει συνεργασία με γεωπονικά τμήματα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και άλλων ακαδημαϊκών φορέων, ερευνητικά ινστιτούτα για τη δημιουργία νέων ποικιλιών, αγροτικούς συνεταιρισμούς, οργανώσεις ή εθελοντικές πρωτοβουλίες διατήρησης της βιοποικιλότητας, ιδιώτες, ΜΚΟ, ιερές μονές, συμμετοχικά σχήματα διατήρησης και βελτίωσης των σπόρων.
Στηρίζει η περιφέρεια
Οι σπόροι, που θα συλλέγονται και θα φτάνουν στην Τράπεζα, θα υποβάλλονται σε αναπολλαπλασιασμό, θα χαρακτηρίζονται βάσει των μορφολογικών τους στοιχείων, θα καθαρίζονται και θα τοποθετούνται σε αφυγραντήρα.
Πριν συσκευαστούν στα ειδικά σακουλάκια, θα ελέγχονται ως προς τη βλαστική τους ικανότητα. Μάλιστα, ανά τακτά χρονικά διαστήματα θα γίνεται έλεγχος της βλαστικότητας και, αν το ποσοστό αυτής έχει πέσει κάτω από κάποιο όριο, θα πραγματοποιείται αναπολλαπλασιασμός. Αν δεν αναπολλαπλασιαστούν οι ποικιλίες, υπάρχει κίνδυνος να χαθούν λόγω μείωσης της βλαστικής ικανότητας ή εξαιτίας έλλειψης χρηματοδότησης και υποστελέχωσης.
