Πλήγμα για το ευρωπαϊκό ρύζι οι εμπορικές συμφωνίες

Ο μεγαλύτερος χαμένος από τις εμπορικές συμφωνίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης φαίνεται να είναι ο τομέας της καλλιέργειας και της εμπορίας ρυζιού. Ήδη οι διμερείς συμφωνίες με Ταϊλάνδη, Καμπότζη, Μιανμάρ και Βιετνάμ έχουν αυξήσει κατακόρυφα τις εισαγωγές ρυζιού από τη νοτιοανατολική Ασία, οι οποίες ανήλθαν κατά την τελευταία εμπορική περίοδο σε 1,7 εκατομμύρια τόνους, με σημαντικό μέρος αυτών να εισέρχεται με μειωμένους ή και μηδενικούς δασμούς.

Στο πλαίσιο αυτό, τον κώδωνα του κινδύνου κρούουν τρεις ευρωπαϊκοί φορείς παραγωγών και μεταποιητών ρυζιού, αποτυπώνοντας με σαφήνεια την πίεση, που δέχεται ο τομέας σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση: Οι COPA-COGECA (Ευρωπαϊκές Οργανώσεις Αγροτών και Αγροτικών Συνεταιρισμών), η FERM (Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Ορυζόμυλων) και το Εθνικό Συμβούλιο Ρυζιού της Ιταλίας (Ente Nazionale Risi).

Με πρόσφατη κοινή ανακοίνωσή τους προειδοποιούν ότι χωρίς άμεσες διορθωτικές παρεμβάσεις, το μέλλον της ευρωπαϊκής ορυζοκαλλιέργειας τίθεται εν αμφιβόλω, καθώς την ώρα που αυξάνονται συνεχώς οι εισαγωγές από την Ασία, οι Ευρωπαίοι παραγωγοί καλούνται να λειτουργήσουν σε ένα περιβάλλον αυξημένου κόστους εισροών και αυστηρών κανονιστικών απαιτήσεων, που αφορούν τόσο την προστασία του περιβάλλοντος όσο και την ασφάλεια των τροφίμων και τις συνθήκες εργασίας.

Η εξέλιξη αυτή έχει άμεσο αντίκτυπο στις τιμές του ακατέργαστου ρυζιού, οι οποίες βρίσκονται υπό έντονη πίεση τους τελευταίους μήνες. Ήδη παρατηρείται μετατόπιση παραγωγών προς ποικιλίες τύπου Japonica, που θεωρούνται πιο σταθερές. Ωστόσο, η τάση αυτή ενδέχεται να δημιουργήσει νέα προβλήματα, οδηγώντας σε υπερπροσφορά και περαιτέρω αποσταθεροποίηση της αγοράς.

Μάλιστα, την Πέμπτη 19 Μαρτίου έστειλαν και σχετικό μανιφέστο στους ευρωβουλευτές, όπου αναφέρονται αναλυτικά στους κινδύνους.

Σύμφωνα με τις οργανώσεις, πέρα από την οικονομική διάσταση, ο τομέας του ρυζιού έχει ευρύτερη σημασία για την ευρωπαϊκή ύπαιθρο. Συμβάλλει καθοριστικά στην απασχόληση, στη διατήρηση των αγροτικών οικονομιών και στη διαχείριση ευαίσθητων οικοσυστημάτων σε πολλές περιοχές της ΕΕ. Η αποδυνάμωσή του, επομένως, δεν αφορά μόνο την παραγωγή τροφίμων, αλλά και τη συνολική κοινωνική και περιβαλλοντική ισορροπία.

Στο πλαίσιο αυτό, οι φορείς του κλάδου ζητούν την επανεξέταση βασικών πολιτικών εργαλείων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον μηχανισμό αυτόματης διασφάλισης που συνδέεται με το καθεστώς GSP/EBA, ο οποίος –όπως επισημαίνεται– δεν ανταποκρίνεται στις πραγματικές συνθήκες της αγοράς. Προτείνεται η αναθεώρηση των ορίων ενεργοποίησής του, ώστε να επιτρέπεται έγκαιρη παρέμβαση σε περιπτώσεις απότομης αύξησης εισαγωγών.

Το καθεστώς EBA («Everything But Arms – Όλα εκτός από όπλα»), το οποίο αποτελεί μέρος του ευρύτερου Συστήματος Γενικευμένων Προτιμήσεων (GSP) της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι μια εμπορική συμφωνία που επιτρέπει στις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες (π.χ. Μιανμάρ και Καμπότζη) να εξάγουν ρύζι (και άλλα προϊόντα) στην ΕΕ χωρίς δασμούς και ποσοστώσεις.

Παράλληλα, τίθεται ζήτημα επανεξέτασης των δασμών του κοινού δασμολογίου, με στόχο την καλύτερη ευθυγράμμισή τους με την πραγματικότητα της αγοράς, αλλά και τη διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής μεταποιητικής βιομηχανίας. Σημαντική θεωρείται, επίσης, η ενίσχυση της αρχής της αμοιβαιότητας στο διεθνές εμπόριο, ώστε τα εισαγόμενα προϊόντα να πληρούν ισοδύναμα πρότυπα με εκείνα που εφαρμόζονται εντός της ΕΕ.

Η ελληνική πλευρά

Την κρισιμότητα της κατάστασης επιβεβαιώνει και η δήλωση της προέδρου του Συνδέσμου Ορυζομύλων Ελλάδος, Γεωργίας Κωστηνάκη, η οποία υπογραμμίζει ότι η παραγωγή ρυζιού αποτελεί στρατηγικό αγροδιατροφικό τομέα και για τη χώρα μας. Όπως επισημαίνει, χιλιάδες αγροτικές οικογένειες και επιχειρήσεις εξαρτώνται από τη βιωσιμότητά του, την ώρα που καλούνται να ανταποκριθούν σε αυστηρά πρότυπα που αυξάνουν το κόστος παραγωγής.

Η ίδια τονίζει ότι οι εισαγωγές από τρίτες χώρες, με χαμηλότερο κόστος και χωρίς αντίστοιχες υποχρεώσεις, δημιουργούν συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού, απειλώντας την ευρωπαϊκή αλυσίδα αξίας του ρυζιού. Δεν είναι τυχαίο, όπως σημειώνει, ότι το κοινό δελτίο τύπου συνυπογράφεται από το σύνολο της ευρωπαϊκής αλυσίδας –παραγωγούς και μεταποιητές– γεγονός που καταδεικνύει τη σοβαρότητα της συγκυρίας.

Στο ίδιο πλαίσιο, προαναγγέλλεται η κατάθεση κοινού μανιφέστου προς τους ευρωβουλευτές, με στόχο την ανάδειξη της ανάγκης για άμεση πολιτική δράση. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στον μηχανισμό αυτόματης προστασίας που συμφωνήθηκε πρόσφατα, ο οποίος, σύμφωνα με την κα Κωστηνάκη, αποδεικνύεται ανεπαρκής στην πράξη.

Το μήνυμα του ευρωπαϊκού τομέα ρυζιού είναι σαφές: Η ΕΕ καλείται να επιλέξει μεταξύ της διατήρησης της επισιτιστικής της κυριαρχίας και της περαιτέρω εξάρτησης από τις διεθνείς αγορές. Ο χρόνος για αποφάσεις είναι περιορισμένος και, όπως τονίζεται, η απουσία άμεσης δράσης ενδέχεται να οδηγήσει σε μη αναστρέψιμες εξελίξεις για έναν ιστορικό και στρατηγικής σημασίας κλάδο της ευρωπαϊκής γεωργίας.