Στις 21 Απριλίου ανοίγει η αυλαία της ελληνικής διαβούλευσης για τη νέα ΚΑΠ 2028-2034
Στο ξενοδοχείο Grand Hyatt Athens την 21η Απριλίου θα πραγματοποιηθεί – σύμφωνα με πληροφορίες της «ΥΧ» η εναρκτήρια συνεδρίαση για τη δημόσια διαβούλευση της νέας ΚΑΠ 2028-2034, στο πλαίσιο του Εθνικού και Περιφερειακού Σχεδίου Εταιρικής Σχέσης (ΕΠΕΣ). Η συνεδρίαση αυτή σηματοδοτεί την έναρξη της διαδικασίας διαβούλευσης, με στόχο τη συλλογή απόψεων και προτάσεων για τη στρατηγική εφαρμογής της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής στην Ελλάδα για την περίοδο 2028-2034.
Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) για την περίοδο 2028–2034, όπως παρουσιάζεται στην πρόσφατη έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει τη σχέση ανάμεσα στις αγροτικές επιδοτήσεις, τις περιβαλλοντικές υποχρεώσεις και τη βιωσιμότητα των αγροτικών εκμεταλλεύσεων. Η ευρωπαϊκή γεωργία βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρές προκλήσεις, όπως η κλιματική κρίση, η μείωση των υδατικών πόρων, η υποβάθμιση των εδαφών και η απώλεια βιοποικιλότητας, φαινόμενα που απειλούν την ίδια τη δυνατότητα παραγωγής τροφίμων.
Τέλος της «αιρεσιμότητας»
Παράλληλα, οι αγρότες καλούνται να διαχειριστούν αυξημένο κόστος παραγωγής, έντονη αστάθεια στις αγορές και συχνά κοινωνικές αντιδράσεις απέναντι στις περιβαλλοντικές απαιτήσεις που θέτει η ευρωπαϊκή πολιτική. Σε αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή επιχειρεί να διαμορφώσει ένα νέο μοντέλο στήριξης που θα συνδυάζει την οικονομική βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεων με την προστασία των φυσικών πόρων.
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που προτείνονται αφορά την κατάργηση της σημερινής «αιρεσιμότητας» και την αντικατάστασή της από ένα νέο σύστημα που η Επιτροπή αποκαλεί «διαχείριση εκμετάλλευσης» (farm stewardship). Το νέο αυτό πλαίσιο θα περιλαμβάνει βασικές πρακτικές προστασίας του περιβάλλοντος που θα πρέπει να εφαρμόζουν όλοι οι δικαιούχοι άμεσων ενισχύσεων, καθώς και οι παραγωγοί που λαμβάνουν στήριξη για ζώα και εκτάσεις.
Οι αγρότες που συμμετέχουν στα καθεστώτα ενίσχυσης θα πρέπει να υιοθετούν συγκεκριμένες πρακτικές για την προστασία του εδάφους, του νερού, της βιοποικιλότητας και του κλίματος. Ταυτόχρονα, θα απαιτείται συμμόρφωση με βασικούς κανόνες της ευρωπαϊκής νομοθεσίας που αφορούν το περιβάλλον, την υγεία και την ευζωία των ζώων, αλλά και τα κοινωνικά δικαιώματα των εργαζομένων στον αγροτικό τομέα.
Κεντρικό στοιχείο της νέας αρχιτεκτονικής αποτελεί η αρχή «μη πρόκλησης σημαντικής βλάβης» (Do No Significant Harm – DNSH), η οποία θα διέπει το σύνολο του προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2028–2034. Παρά τις διαβεβαιώσεις της Επιτροπής ότι οι αλλαγές στοχεύουν κυρίως στην απλοποίηση των κανόνων, αρκετές αγροτικές οργανώσεις εκφράζουν ανησυχία ότι ακόμη και ένα πιο «απλό» σύστημα ενδέχεται να οδηγήσει σε αυξημένη γραφειοκρατία, ιδιαίτερα για τις μεσαίου μεγέθους εκμεταλλεύσεις. Για τον λόγο αυτό, εξετάζονται εξαιρέσεις και ευκολότερες διαδικασίες για μικρούς παραγωγούς και βιοκαλλιεργητές.
Συγχώνευση των οικολογικών σχημάτων
Μια δεύτερη σημαντική αλλαγή αφορά τη δομή των πράσινων πληρωμών. Τα οικολογικά σχήματα και οι αγροπεριβαλλοντικές δεσμεύσεις προτείνεται να συγχωνευθούν σε ένα ενιαίο πλαίσιο «αγροπεριβαλλοντικών και κλιματικών δράσεων» (AECA). Στόχος είναι να απλοποιηθούν οι διαδικασίες και να ενισχυθεί το ενδιαφέρον των παραγωγών για συμμετοχή σε δράσεις που προστατεύουν το περιβάλλον.
Σε αντίθεση με το ισχύον σύστημα, οι πληρωμές δεν θα συνδέονται αποκλειστικά με την κάλυψη πρόσθετου κόστους ή την αντιστάθμιση απώλειας εισοδήματος. Τα κράτη-μέλη θα έχουν τη δυνατότητα να ανταμείβουν άμεσα τις περιβαλλοντικές υπηρεσίες που προσφέρουν οι αγρότες, δημιουργώντας ένα νέο οικονομικό κίνητρο για πιο βιώσιμες πρακτικές παραγωγής.
Παράλληλα, εισάγεται η λεγόμενη «πληρωμή μετάβασης», ένα κατ’ αποκοπή ποσό που μπορεί να φτάνει έως και τις 200.000 ευρώ ανά εκμετάλλευση. Η ενίσχυση αυτή θα απευθύνεται σε παραγωγούς που προχωρούν σε ουσιαστικές αλλαγές, όπως η μετάβαση στη βιολογική γεωργία, η υιοθέτηση αναγεννητικών πρακτικών ή η εφαρμογή συστημάτων παραγωγής χαμηλών εισροών.
Επενδύσεις με «πράσινο» πρόσημο
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται επίσης στις επενδύσεις. Η νέα ΚΑΠ διατηρεί τα προγράμματα στήριξης για τον εκσυγχρονισμό αγροτικών και δασικών εκμεταλλεύσεων, αλλά με πιο έντονο περιβαλλοντικό προσανατολισμό. Οι επενδύσεις θα στοχεύουν κυρίως στη βελτίωση της αποδοτικότητας στη χρήση νερού, ενέργειας και αγροτικών εισροών, καθώς και στη μείωση των εκπομπών και της ρύπανσης.
Τα ποσοστά ενίσχυσης αναμένεται να παραμείνουν υψηλά, ιδιαίτερα για νέους αγρότες, ωστόσο θα συνδέονται στενότερα με την επίτευξη συγκεκριμένων περιβαλλοντικών στόχων. Παράλληλα, ανοίγει ο δρόμος για τη συμμετοχή και άλλων φορέων, όπως δήμοι ή επιχειρήσεις μεταποίησης, μέσω των Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης.
Συνολικά, η νέα αρχιτεκτονική της ΚΑΠ καλεί τα κράτη-μέλη να προσαρμόσουν τα εργαλεία στήριξης στις ιδιαίτερες κλιματικές, περιβαλλοντικές και κοινωνικοοικονομικές συνθήκες τους. Ταυτόχρονα, η πολιτική αυτή αναμένεται να συμβάλει στην επίτευξη του ευρωπαϊκού στόχου, σύμφωνα με τον οποίο τουλάχιστον το 43% των σχετικών δαπανών θα κατευθύνεται σε δράσεις για το περιβάλλον και το κλίμα.
