ΕΕ: Η νέα στρατηγική για την αγροτική καινοτομία φέρνει στο προσκήνιο το χάσμα έρευνας και πράξης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά στον σχεδιασμό μιας νέας στρατηγικής προσέγγισης για την έρευνα και την καινοτομία (R&I) στη γεωργία, τη δασοκομία και τις αγροτικές περιοχές, με στόχο τη δημιουργία πιο ανταγωνιστικών, ανθεκτικών και βιώσιμων αγροδιατροφικών συστημάτων. Η νέα στρατηγική θα αντικαταστήσει το πλαίσιο του 2016 και θα αποτελέσει βασικό εργαλείο για την υλοποίηση του «Οράματος για τη γεωργία και τα τρόφιμα» της ΕΕ.

Στο πλαίσιο της προετοιμασίας της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πραγματοποίησε ανοικτή διαβούλευση, συγκεντρώνοντας 701 απαντήσεις από όλη την Ευρώπη. Τα αποτελέσματα της έρευνας αποτυπώνουν με σαφήνεια τόσο τις αδυναμίες του σημερινού οικοσυστήματος καινοτομίας όσο και τις προσδοκίες για μια πιο λειτουργική, συμμετοχική και πρακτικά προσανατολισμένη πολιτική έρευνας και καινοτομίας στον αγροτικό τομέα.

Ισχυρή στήριξη

Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της διαβούλευσης είναι η ευρεία συναίνεση υπέρ μιας πιο ολοκληρωμένης στρατηγικής προσέγγισης. Έως και το 94% των συμμετεχόντων θεωρεί ότι η νέα πολιτική πρέπει να επεκτείνει το πεδίο της ώστε να καλύπτει κρίσιμα ζητήματα όπως η προσέλκυση νέων ανθρώπων στη γεωργία και την ύπαιθρο, η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των μικρών και μεσαίων εκμεταλλεύσεων, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, η ανάπτυξη γεωργικών συστημάτων σε αρμονία με τη φύση, η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης και της βιοτεχνολογίας, η βιοοικονομία και η κυκλική οικονομία καθώς και η δημιουργία νέων επιχειρηματικών μοντέλων για αγρότες και αγροτικές κοινότητες. Το εύρος αυτής της αποδοχής δείχνει ότι οι ευρωπαϊκοί φορείς αντιλαμβάνονται πλέον την καινοτομία όχι ως έναν στενά τεχνολογικό στόχο, αλλά ως βασικό μηχανισμό ανασυγκρότησης της αγροτικής οικονομίας και των αγροτικών κοινωνιών.

Αδυναμία μεταφοράς της καινοτομίας στην πράξη

Παρά τη θετική εικόνα ως προς τους στρατηγικούς στόχους, τα αποτελέσματα της διαβούλευσης ανέδειξαν σημαντικές αδυναμίες στο σημερινό σύστημα αξιοποίησης της έρευνας. Μόλις το 31% των συμμετεχόντων θεωρεί ότι το ευρωπαϊκό οικοσύστημα έρευνας και καινοτομίας υποστηρίζει αποτελεσματικά τη μετάβαση από την έρευνα στην αγορά και την ανάπτυξη start-ups, scale-ups και μικρομεσαίων επιχειρήσεων στον αγροδιατροφικό τομέα. Η εικόνα αυτή αποκαλύπτει ένα βασικό πρόβλημα ότι ενώ η ΕΕ επενδύει σημαντικούς πόρους στην έρευνα, τα αποτελέσματα συχνά δεν μετατρέπονται σε πρακτικές εφαρμογές ή βιώσιμες επιχειρηματικές λύσεις για την ύπαιθρο.

Οι συμμετέχοντες ζητούν μεγαλύτερη συμμετοχή καινοτόμων επιχειρήσεων στα ερευνητικά έργα, αλλά και απευθείας στήριξη των αγροτών ώστε να μπορούν να εφαρμόζουν και να προσαρμόζουν τα αποτελέσματα της έρευνας στις πραγματικές συνθήκες παραγωγής. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η έμφαση που δόθηκε στη σημασία των μακροχρόνιων πιλοτικών εφαρμογών και των πειραμάτων σε πραγματικές συνθήκες αγρού, κάτι που δείχνει ότι η ευρωπαϊκή αγροτική κοινότητα ζητά περισσότερο «ζωντανή» και εφαρμόσιμη καινοτομία.

Οι αγρότες δυσκολεύονται να αξιοποιήσουν τη γνώση

Ακόμη πιο αποκαλυπτικά είναι τα αποτελέσματα σχετικά με τη διάχυση της γνώσης και την υιοθέτηση καινοτομιών. Μόλις περίπου το 36% των συμμετεχόντων θεωρεί ότι οι αγρότες, οι δασοκόμοι και οι αγροτικοί φορείς έχουν σήμερα γρήγορη και αποτελεσματική πρόσβαση στα αποτελέσματα της έρευνας και της καινοτομίας.

Η διαπίστωση αυτή αναδεικνύει ένα κρίσιμο χάσμα μεταξύ παραγωγής γνώσης και πραγματικής εφαρμογής της στην ύπαιθρο. Ως απάντηση, οι συμμετέχοντες υποστήριξαν με πολύ υψηλά ποσοστά, έως και 88%, μια σειρά από μέτρα όπως:

• η περαιτέρω ανάπτυξη της προσέγγισης πολλαπλών φορέων,

• τα «ζωντανά» εργαστήρια,

• οι επιδείξεις σε αγροκτήματα,

• οι δράσεις μάθησης μεταξύ ομοτίμων,

• η αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων και τεχνητής νοημοσύνης,

Ιδιαίτερα έντονη ήταν, επίσης, η ανάγκη ενίσχυσης της εκπαίδευσης, των συμβουλευτικών υπηρεσιών και της πρακτικής κατάρτισης, με πολλούς συμμετέχοντες να ζητούν στοχευμένα κίνητρα για όσους αγρότες υιοθετούν πρώτοι νέες πρακτικές και τεχνολογίες.

Συνεργασία και διεθνείς συμπράξεις

Η διαβούλευση κατέδειξε, επίσης, ότι υπάρχει ισχυρή στήριξη για πιο στενή συνεργασία τόσο εντός της ΕΕ όσο και διεθνώς. Έως και το 88% των συμμετεχόντων συμφώνησε με την ανάγκη βαθύτερης συνεργασίας μεταξύ ΕΕ, κρατών μελών και συνδεδεμένων χωρών και ενίσχυση των δημόσιων-ιδιωτικών συνεργασιών.

Το βασικό μήνυμα της διαβούλευσης είναι σαφές. H Ευρώπη χρειάζεται μια νέα πολιτική έρευνας και καινοτομίας που να είναι περισσότερο συνδεδεμένη με τις πραγματικές ανάγκες της υπαίθρου. Οι συμμετέχοντες δεν ζητούν μόνο περισσότερη τεχνολογία. Ζητούν καλύτερη συνεργασία, ευκολότερη πρόσβαση στη γνώση, συμμετοχή των αγροτών στη συνδιαμόρφωση των λύσεων και ένα οικοσύστημα που να μπορεί να μετατρέπει την έρευνα σε πρακτική αξία για τις τοπικές κοινωνίες και την ευρωπαϊκή οικονομία.