Διαχείριση κινδύνων στην γεωργία της ΕΕ: Μετάβαση σε ένα νέο ολοκληρωμένο πλαίσιο ανθεκτικότητας
Η ευρωπαϊκή γεωργία διανύει μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας, με την ανάγκη για ριζική αναθεώρηση της διαχείρισης κινδύνων να βρίσκεται στο προσκήνιο έχοντας απώτερο στόχο τη διασφάλιση της ανθεκτικότητας και της βιωσιμότητας της αγροτικής παραγωγής. Ενόψει της άτυπης συνόδου των Υπουργών Γεωργίας , σήμερα, στη Λευκωσία, η συζήτηση επικεντρώνεται στη διαμόρφωση ενός πιο συνεκτικού ευρωπαϊκού πλαισίου που θα περιλαμβάνει και την πρόληψη, την ώρα που και η Παγκόσμια Τράπεζα, με πρόσφατη έκθεσή της επισημαίνει τα σοβαρά κενά του υφιστάμενου συστήματος.
Σύμφωνα με σχετικό έγγραφο της Κυπριακής Προεδρίας, που αναδεικνύει η ενημερωτική πλατφόρμα Agrafacts, ο αγροδιατροφικός τομέας της ΕΕ λειτουργεί πλέον σε ένα «ταχέως εντεινόμενο περιβάλλον κινδύνων». Οι απώλειες φτάνουν τα 28 δισ. ευρώ ετησίως (περίπου το 6% της συνολικής παραγωγής) με το μεγαλύτερο μέρος (17,4 δισ. ευρώ) να προκύπτει από τις καλλιέργειες και την κτηνοτροφία να ακολουθεί (10,9 δισ. ευρώ). Παρά το μέγεθος των ζημιών, η ασφαλιστική κάλυψη παραμένει περιορισμένη, αφήνοντας τους περισσότερους παραγωγούς εκτεθειμένους.
Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει η κλιματική αλλαγή. Οι ξηρασίες ευθύνονται για πάνω από το ήμισυ των απωλειών, ενώ φαινόμενα όπως καύσωνες, πλημμύρες και παγετοί εμφανίζονται συχνότερα και με μεγαλύτερη ένταση. Οι προβλέψεις, όμως, είναι ακόμη πιο ανησυχητικές, καθώς έως τα μέσα του αιώνα οι απώλειες ενδέχεται να αυξηθούν έως και κατά 50%, προσεγγίζοντας τα 40 δισ. ευρώ ετησίως.
Οι ενέργειες της Κομισιόν και τα μελανά σημεία που επισημαίνει η Παγκόσμια Τράπεζα
Στο πλαίσιο της νέας ΚΑΠ μετά το 2027, η Κομισιόν δρομολογεί ενίσχυση των εργαλείων διαχείρισης κινδύνου, όπως η ασφάλιση, τα αμοιβαία ταμεία και οι μηχανισμοί σταθεροποίησης εισοδήματος, με μεγαλύτερη ευελιξία για τα κράτη μέλη. Παράλληλα, εισάγεται το νέο εργαλείο κρίσεων «Unity Safety Net», που θα αντικαταστήσει το υφιστάμενο αποθεματικό και θα διαθέτει πόρους 6,3 δισ. ευρώ για την περίοδο 2028–2034, με στόχο τη σταθεροποίηση των αγορών σε περιόδους έντονων διαταραχών.
Ωστόσο, η Παγκόσμια Τράπεζα επισημαίνει ότι το ευρωπαϊκό σύστημα παραμένει κατακερματισμένο και άνισο. Παρά το κοινό πλαίσιο της ΚΑΠ, οι εφαρμογές διαφέρουν σημαντικά μεταξύ κρατών μελών, οδηγώντας σε διαφορετικά επίπεδα προστασίας και αποτελεσματικότητας. Η ξηρασία παραμένει ο κυρίαρχος παράγοντας ζημιών, ενώ μεγάλο μέρος των απωλειών εξακολουθεί να μην καλύπτεται ασφαλιστικά.
Η ανάλυσή της αναδεικνύει κρίσιμους παράγοντες που επηρεάζουν τη χρήση εργαλείων διαχείρισης κινδύνου. Μεταξύ αυτών, η προσδοκία κρατικών αποζημιώσεων μετά από καταστροφές που μειώνει τα κίνητρα για προληπτική ασφάλιση. Παράλληλα, οι πιο αποδοτικές εκμεταλλεύσεις εμφανίζουν μικρότερη εξάρτηση από εξωτερικά εργαλεία, ενώ το υδατικό στρες αυξάνει τη ζήτηση για ασφαλιστική κάλυψη. Οι άμεσες ενισχύσεις της ΚΑΠ λειτουργούν επίσης ως «δίχτυ ασφαλείας», περιορίζοντας τη χρήση άλλων μηχανισμών.
Ως προς τις ανισότητες μεταξύ κρατών αναδεικνύεται ότι χώρες με ανεπτυγμένα αγροτικά συστήματα, όπως η Γαλλία και η Ιταλία, διαθέτουν πιο ώριμα εργαλεία διαχείρισης κινδύνου, σε αντίθεση με άλλες όπου οι μικρότερες εκμεταλλεύσεις δυσκολεύονται να αποκτήσουν πρόσβαση λόγω κόστους και γραφειοκρατίας. Το αποτέλεσμα είναι η διατήρηση «κενών προστασίας», ιδιαίτερα σε περιπτώσεις ακραίων φαινομένων.
Προτάσεις σε τρεις άξονες
Η βασική κατεύθυνση που προτείνεται είναι η μετάβαση από ένα σύστημα αντιδράσεων σε ένα μοντέλο πρόληψης. Αυτό στηρίζεται σε τρεις άξονες: μείωση κινδύνου μέσω επενδύσεων, μεταφορά κινδύνου μέσω ασφαλιστικών εργαλείων και αποτελεσματική διαχείριση κρίσεων. Παράλληλα, προωθείται η ανάπτυξη σύγχρονων εργαλείων, όπως η ασφάλιση βάσει δεικτών και η ενίσχυση συλλογικών σχημάτων.
Κρίσιμο ζήτημα παραμένει και η διακυβέρνηση. Η έλλειψη ενιαίων δεδομένων, η περιορισμένη διαφάνεια και η αποσπασματική παρακολούθηση δυσχεραίνουν τον σχεδιασμό αποτελεσματικών πολιτικών. Τόσο η Παγκόσμια Τράπεζα όσο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τονίζουν την ανάγκη καλύτερου συντονισμού, εναρμόνισης και ενίσχυσης της τεχνικής υποστήριξης.
