Γεωργία άνθρακα: Πρόοδος ως προς την πιστοποίηση αλλά με επιφυλάξεις η εφαρμογή και η συμμετοχή των παραγωγών
Με το νέο θεσμικό πλαίσιο για την απορρόφηση άνθρακα να βρίσκεται υπό διαμόρφωση, οι κορυφαίες αγροτικές οργανώσεις Copa-Cogeca, καθώς και περιβαλλοντικές οργανώσεις της ΕΕ, βάζουν στο επίκεντρο την αποτελεσματικότητα του εν λόγω κατ’ εξουσιοδότηση νομοθετήματος, το οποίο αναμένεται να λάβει την τελική νομοθετική έγκριση το καλοκαίρι. Με ανακοίνωσή τους στις 24 Απριλίου, κατόπιν της παρουσίασης που προηγήθηκε στις 23 Απριλίου κατά τη συνεδρίαση της Ομάδας Εμπειρογνωμόνων της Κομισιόν για την Απορρόφηση Άνθρακα, οι αγροτικές οργανώσεις της ΕΕ χαιρετίζουν την πρόοδο που καταγράφεται στις μεθοδολογίες της Επιτροπής για την πιστοποίηση της απορρόφησης άνθρακα στη γεωργία, στο πλαίσιο του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/3012. Ωστόσο, προειδοποιούν ότι παραμένουν κρίσιμα ανοιχτά ζητήματα, τα οποία ενδέχεται να περιορίσουν τη συμμετοχή αγροτών και διαχειριστών δασικών εκτάσεων.
Σύμφωνα με την τοποθέτησή τους, οι νέες μεθοδολογίες που παρουσιάστηκαν αποτελούν βελτίωση, καθώς εισάγουν μεγαλύτερη ευελιξία στον υπολογισμό της απορρόφησης. Πλέον επιτρέπεται συνδυασμός μοντελοποίησης, άμεσης μέτρησης και προεπιλεγμένων συντελεστών εκπομπών, αντανακλώντας καλύτερα τις διαφοροποιημένες εδαφοκλιματικές συνθήκες στην ΕΕ και συμβάλλοντας στη μείωση του κόστους παρακολούθησης.
Παράλληλα, καταγράφονται βελτιώσεις στον χειρισμό της αβεβαιότητας. Οι απαιτήσεις παρακολούθησης απλοποιούνται, με μικρότερες περιόδους για έργα αποθήκευσης άνθρακα στο έδαφος και αγροδασοπονίας, καθώς και καλύτερη προσαρμογή στους κύκλους της γεωργικής δραστηριότητας.
Παραμένουν όμως «κρίσιμα κενά»
Οι Copa-Cogeca σημειώνουν, επίσης, βελτιώσεις στις διευκρινίσεις για την έμμεση αλλαγή χρήσης γης (ILUC), ενώ θετικά αξιολογείται και η αναγνώριση των πρώιμων υιοθετών πρακτικών γεωργίας άνθρακα.
Ωστόσο, προειδοποιούν ότι παραμένουν κρίσιμα ζητήματα, κυρίως στον καθορισμό βασικών γραμμών (baseline), στα κριτήρια επιλεξιμότητας και στις μακροχρόνιες υποχρεώσεις παρακολούθησης στη δασοκομία. Αυτά, όπως τονίζουν, θα μπορούσαν να αποκλείσουν πρακτικές, όπως η μειωμένη κατεργασία εδάφους ή η βελτιωμένη λίπανση και να περιορίσουν τη συμμετοχή των παραγωγών.
«Χωρίς την αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων, το πλαίσιο κινδυνεύει να μην αξιοποιηθεί επαρκώς», αναφέρουν, υπογραμμίζοντας ότι η πιστοποίηση από μόνη της δεν αρκεί για τη δημιουργία λειτουργικής αγοράς άνθρακα. Τονίζουν, ακόμη την ανάγκη ισχυρής ζήτησης, με την Κομισιόν να εξετάζει μέτρα όπως ετήσιες προσκλήσεις έργων, πιθανή «λέσχη αγοραστών» και συνδυασμένη δημόσια και ιδιωτική χρηματοδότηση.
Κρίσιμες επισημάνσεις περιβαλλοντικών οργανώσεων
Παράλληλα, σημαντικές περιβαλλοντικές οργανώσεις όπως το Ευρωπαϊκό Γραφείο Περιβάλλοντος (European Environmental Bureau), το Παρατηρητήριο Αγοράς Άνθρακα (Carbon Market Watch), το δίκτυο περιβαλλοντικών ΜΚΟ, ECOS, και η ανεξάρτητη ΜΚΟ, Bellona, αναγνωρίζουν ορισμένες βελτιώσεις στο σχέδιο, όπως διευκρινίσεις για την ανανέωση περιόδων δραστηριότητας, νέα κριτήρια επιλογής μοντέλων, ένταξη κινδύνων, όπως κατολισθήσεις και πλημμύρες κ.α..
Ωστόσο, κατά την ίδια συνάντηση της 23 ης Απριλίου, εντόπισαν και μία σειρά σημαντικών ανεπαρκειών που κατατάσσουν σε τρεις κατηγορίες αναλόγως του επιπέδου αντιμετώπισής τους, όπως επισημαίνει η ενημερωτική πλατφόρμα Agrafacts. Μεταξύ αυτών, θέτουν το ζήτημα της μη συμπερίληψης των εκπομπών μεθανίου από την κτηνοτροφία, καθώς και των περιβαλλοντικών κινδύνων από αναστολείς νιτροποίησης οι οποίοι ενδέχεται να επηρεάσουν τα ύδατα και τη βιοποικιλότητα του εδάφους.
Επιπλέον, εκφράζουν ανησυχία για τη μείωση των περιόδων παρακολούθησης, παρά τη σημασία τους για την ανίχνευση αναστροφών, καθώς και για τη μείωση του συντελεστή αβεβαιότητας από 10% σε 8%. Ιδιαίτερη κριτική ασκείται και στο γεγονός ότι η υποχρέωση για οφέλη βιοποικιλότητας μπορεί να καλύπτεται πλέον από «τουλάχιστον μία πρακτική», κάτι που -όπως σημειώνουν- ελλοχεύει κινδύνους χαμηλής περιβαλλοντικής φιλοδοξίας.
Στοίχημα εφαρμογής και αξιοπιστίας
Συνολικά, τόσο οι αγροτικές όσο και οι περιβαλλοντικές οργανώσεις συμφωνούν ότι το νέο πλαίσιο της γεωργίας άνθρακα αποτελεί σημαντική θεσμική εξέλιξη για την ΕΕ. Όμως, η επιτυχία του θα εξαρτηθεί από την ισορροπία μεταξύ ευελιξίας, αξιοπιστίας και πραγματικής συμμετοχής των παραγωγών. Η γεωργία άνθρακα πρέπει να αποτελέσει μία πρακτική και οικονομικά βιώσιμη ευκαιρία, υπογραμμίζουν οι Copa-Cogeca, ενώ οι περιβαλλοντικές οργανώσεις υποστηρίζουν το απαραίτητο της ύπαρξης δικλίδων ασφαλείας για να αποφευχθεί ο κίνδυνος υπερεκτίμησης των κλιματικών οφελών και υποβάθμισης της περιβαλλοντικής προστασίας.
