Για «τέλεια καταιγίδα» προειδοποιεί ο FAO εάν δεν αποκατασταθεί η διέλευση από τα στενά του Ορμούζ

Ένα ηχηρό προειδοποιητικό μήνυμα προς τη διεθνή κοινότητα εκπέμπει ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), καθώς οι εξελίξεις στα στενά του Ορμούζ απειλούν να διαταράξουν σοβαρά την παγκόσμια αγροτική παραγωγή και να πυροδοτήσουν νέο κύμα ακρίβειας στα τρόφιμα. Μάλιστα, όπως επισημαίνει, αν η κατάσταση συνεχιστεί και συνδυαστεί με ένα ισχυρό φαινόμενο Ελ Νίνιο, οι κίνδυνοι γίνονται αισθητά μεγαλύτεροι από ό,τι το 2022, και υπάρχουν οι προϋποθέσεις για μια «τέλεια καταιγίδα» που θα ανταγωνίζεται ή θα ξεπερνά την κρίση της πανδημίας.

«Ο χρόνος πιέζει», τονίζουν οι ειδικοί του FAO, επισημαίνοντας ότι η άμεση επανεκκίνηση της θαλάσσιας μεταφοράς λιπασμάτων και ενεργειακών πόρων μέσω της κρίσιμης αυτής διόδου είναι καθοριστική. Δεν πρόκειται για μια ακόμη γεωπολιτική ένταση, καθώς το 20%–45% των βασικών αγροδιατροφικών εισροών παγκοσμίως εξαρτάται από τη διέλευση μέσω των στενών. Η παρατεταμένη εμπλοκή μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις με χαρακτηριστικά που θυμίζουν την περίοδο μετά την πανδημία.

Το κρίσιμο του Μαΐου και η ανάγκη για άμεσες παρεμβάσεις

Παρά το γεγονός ότι ο Δείκτης Τιμών Τροφίμων του FAO παρέμεινε σχετικά σταθερός τον Μάρτιο, χάρη στην επάρκεια κυρίως στα σιτηρά, οι ενδείξεις για τους επόμενους μήνες είναι ανησυχητικές για τον Οργανισμό. Ήδη από τον Απρίλιο καταγράφεται αυξανόμενη πίεση, η οποία αναμένεται να κορυφωθεί τον Μάιο, όταν οι παραγωγοί θα κληθούν να λάβουν κρίσιμες αποφάσεις για τις καλλιέργειές τους.

Το δίλημμα για τον FAO είναι σαφές, λιγότερα λιπάσματα σημαίνουν χαμηλότερες αποδόσεις – όχι μόνο φέτος, αλλά και το 2027. Την ίδια στιγμή, η άνοδος των τιμών ενέργειας ωθεί ορισμένους παραγωγούς προς τα βιοκαύσιμα, αποσπώντας γη και πόρους από την παραγωγή τροφίμων και περιορίζοντας την παγκόσμια προσφορά.

Ιδιαίτερα ευάλωτες εμφανίζονται οι φτωχότερες χώρες, όπου τα γεωργικά ημερολόγια δεν αφήνουν περιθώρια καθυστερήσεων. Σε πολλές περιπτώσεις, η περίοδος φύτευσης έχει ήδη ξεκινήσει, γεγονός που καθιστά κρίσιμη την άμεση πρόσβαση σε λιπάσματα. Για τον λόγο αυτό, προτείνεται η ενεργοποίηση χρηματοδοτικών εργαλείων, όπως οι μηχανισμοί του ΔΝΤ και ειδικές διευκολύνσεις για εισαγωγές τροφίμων και εισροών, ώστε να αποφευχθούν στρεβλώσεις από επιδοτήσεις και καθυστερήσεις στην αγορά.

Οι αγορές λιπασμάτων και ενέργειας χαρακτηρίζονται από έντονη ανελαστικότητα, κάτι που σημαίνει ότι ακόμη και μικρές διαταραχές μπορούν να οδηγήσουν σε απότομες αυξήσεις τιμών. Εάν τα πλοία δεν αρχίσουν σύντομα να διέρχονται από τα στενά, οι αντιδράσεις των αγορών αναμένεται να είναι άμεσες και έντονες.

Ταυτόχρονα, η εμπειρία προηγούμενων κρίσεων δείχνει ότι οι περιορισμοί στις εξαγωγές επιδεινώνουν την κατάσταση. Ενώ, και η προσπάθεια προστασίας των εγχώριων αγορών συχνά οδηγεί σε περαιτέρω αύξηση των διεθνών τιμών, δημιουργώντας ένα φαύλο κύκλο.

Στο επίκεντρο της ανησυχίας βρίσκονται, φυσικά, και οι ίδιοι οι αγρότες. Με ήδη περιορισμένα περιθώρια κέρδους, πολλοί κινδυνεύουν να οδηγηθούν σε οικονομικό αδιέξοδο. Ενδεχόμενες χρεοκοπίες στον πρωτογενή τομέα θα έχουν μακροχρόνιες συνέπειες για την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια.

Ζήτημα πολιτικής που απαιτεί γρήγορες κινήσεις

Σε αντίθεση με φυσικές καταστροφές ή κλιματικές πιέσεις όπως το Ελ Νίνιο, ο αποκλεισμός των στενών του Ορμούζ «είναι κάτι που οι κυβερνήσεις μπορούν και πρέπει να επιλύσουν», δήλωσε ο Maximo Torero, επικεφαλής οικονομολόγος του FAO, σε σχετικό podcast του Οργανισμού. «Βιώνουμε μία κρίση εισροών – δεν πρέπει να τη μετατρέψουμε σε καταστροφή», προειδοποιεί από την ίδια εκπομπή, ο David Laborde, επικεφαλής του τμήματος οικονομικών στην αγροδιατροφή του Διεθνούς Οργανισμού, υπογραμμίζοντας ότι η εξέλιξη της κατάστασης θα εξαρτηθεί από τις πολιτικές επιλογές των επόμενων εβδομάδων και τις δράσεις που θα πραγματοποιηθούν. Το ερώτημα, επομένως σύμφωνα με τους ειδικούς, παραμένει αν θα υπάρξει η απαιτούμενη ταχύτητα αλλά και ο συντονισμός ή ο κόσμος θα βρεθεί αντιμέτωπος με μια νέα, βαθύτερη επισιτιστική κρίση, από αυτές που προηγήθηκαν.