Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν φέρνει μπροστά δεσμευμένους πόρους της ΚΑΠ μετά το 2027

Στις 6 Ιανουαρίου 2026, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν απέστειλε επιστολή προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, επιχειρώντας να αποσαφηνίσει το πλαίσιο της συζήτησης για την Κοινή Αγροτική Πολιτική στο νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034. Η επιστολή αυτή δεν αποτελεί συμφωνία ούτε τελική πρόταση προϋπολογισμού, αλλά μια πολιτική πρωτοβουλία που θέτει στο τραπέζι συγκεκριμένες επιλογές και αριθμούς, σε μια περίοδο όπου τα ζητήματα της αγροτικής πολιτικής επανέρχονται στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών διαπραγματεύσεων.

Η πρόταση της Επιτροπής βασίζεται σε τρία βασικά στοιχεία:

• Πρώτον, επιβεβαιώνεται η πρόθεση διατήρησης ενός δεσμευμένου προϋπολογισμού για την ΚΑΠ, ύψους περίπου 294 δισ. ευρώ. Με αυτόν τον τρόπο, η Επιτροπή επιχειρεί να απαντήσει στις ανησυχίες ότι, σε περίπτωση ένταξης της ΚΑΠ σε ένα ενιαίο χρηματοδοτικό ταμείο, η πολιτική αυτή θα έχανε τη διακριτή της θέση και τους δικούς της κανόνες. Η ύπαρξη δεσμευμένου προϋπολογισμού διασφαλίζει ότι οι πόροι της ΚΑΠ παραμένουν αποκλειστικά προσανατολισμένοι στη γεωργία και την ύπαιθρο.
• Δεύτερον, εισάγεται η δυνατότητα πρόωρης αξιοποίησης πόρων που συνδέονται με την ενδιάμεση αναθεώρηση του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου. Τα κράτη-μέλη θα μπορούν, εφόσον το επιλέξουν, να αξιοποιήσουν από την αρχή της περιόδου έως τα δύο τρίτα αυτών των πόρων, ποσό που εκτιμάται σε περίπου 45 δισ. ευρώ σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δεν πρόκειται για νέο χρήμα, αλλά για χρονική μεταφορά διαθέσιμων δημοσιονομικών περιθωρίων, η ενεργοποίηση των οποίων εξαρτάται από τις εθνικές αποφάσεις και τον τρόπο κατάρτισης των σχετικών σχεδίων.
• Τρίτον, η επιστολή προβλέπει έναν ελάχιστο στόχο για τις αγροτικές περιοχές, μέσω της δέσμευσης τουλάχιστον του 10% των πόρων των Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων για επενδύσεις στην ύπαιθρο. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 48,7 δισ. ευρώ σε επίπεδο ΕΕ, με δυνατότητα περαιτέρω ενίσχυσης μέσω χρηματοδοτικών εργαλείων. Στο αρχικό στάδιο προγραμματισμού, οι πόροι αυτοί μπορούν να κατευθυνθούν και σε παρεμβάσεις γεωργικού χαρακτήρα, σε συνέχεια της λογικής της σημερινής αγροτικής ανάπτυξης.

Αν συνυπολογιστούν ο βασικός προϋπολογισμός της ΚΑΠ, η πρόωρη αξιοποίηση των 45 δισ. ευρώ, ο αγροτικός στόχος των 48,7 δισ. ευρώ, καθώς και τα ενισχυμένα εργαλεία διαχείρισης κρίσεων, προκύπτει ένα δυνητικό ανώτατο σενάριο που προσεγγίζει τα 400 δισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές. Ωστόσο, αυτό το άθροισμα δεν αποτελεί εγγυημένο προϋπολογισμό της ΚΑΠ. Πρόκειται για ένα σύνολο δυνατοτήτων και επιλογών, οι οποίες θα πρέπει να ενεργοποιηθούν από τα κράτη-μέλη μέσω των εθνικών τους σχεδιασμών.

Η χρονική συγκυρία της επιστολής αποκτά πρόσθετη σημασία, καθώς συμπίπτει με έκτακτη συνεδρίαση των υπουργών Γεωργίας της ΕΕ, η οποία πραγματοποιείται σήμερα, σε ένα ευρύτερο πλαίσιο έντονων συζητήσεων για ζητήματα που αφορούν άμεσα τον αγροτικό τομέα, συμπεριλαμβανομένων και των εξελίξεων γύρω από τη συμφωνία Mercosur. Χωρίς να προδικάζεται το περιεχόμενο ή η έκβαση των σχετικών διαβουλεύσεων, η σύμπτωση αυτή ενισχύει την πολιτική βαρύτητα της παρέμβασης της Επιτροπής και δείχνει ότι η συζήτηση για τη μελλοντική ΚΑΠ εξελίσσεται παράλληλα με κρίσιμες αποφάσεις ευρύτερης ευρωπαϊκής στρατηγικής.

Εδώ εντοπίζεται και ο πυρήνας της συζήτησης που ανοίγει. Η πρόταση της Επιτροπής βασίζεται σε ευελιξίες και εθνικές αποφάσεις, γεγονός που δημιουργεί προσδοκίες αλλά και τον κίνδυνο μεγαλύτερων διαφοροποιήσεων μεταξύ χωρών, σε μια πολιτική που παραδοσιακά στηρίζεται στον κοινό της χαρακτήρα.

Στα διεθνή ειδησεογραφικά και εξειδικευμένα ευρωπαϊκά μέσα, η μέχρι στιγμής αντίδραση είναι συγκρατημένη. Η επιστολή αντιμετωπίζεται ως ένα πρώτο πολιτικό σήμα και όχι ως κλειδωμένη συμφωνία, με την ουσιαστική διαπραγμάτευση για τον προϋπολογισμό και τη δομή της ΚΑΠ να μετατίθεται για τους επόμενους μήνες.

Σε κάθε περίπτωση, η επιστολή της 6ης Ιανουαρίου επιβεβαιώνει ότι η συζήτηση για την ΚΑΠ μετά το 2027 μόλις ξεκινά. Το κρίσιμο ερώτημα δεν αφορά μόνο το ύψος των κονδυλίων, αλλά και το κατά πόσο η ΚΑΠ θα παραμείνει πραγματικά κοινή, λειτουργική και ικανή να στηρίξει ουσιαστικά την ευρωπαϊκή γεωργία και την ύπαιθρο.