Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές: Η Επιτροπή ENVI ενέκρινε το νέο πλαίσιο

Η Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας Τροφίμων (ENVI) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ψήφισε, στις 28 Ιανουαρίου 2026, υπέρ της έγκρισης της συμφωνίας για τις Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές (NGTs), σηματοδοτώντας ένα κρίσιμο βήμα προς την τελική υιοθέτηση νέων κανόνων. Η ψηφοφορία εγκρίθηκε με ισχυρή πλειοψηφία (47 ψήφοι υπέρ – 31 κατά). Η ψηφοφορία της 28ης αποτέλεσε την πιο πρόσφατη επιβεβαίωση των σχεδίων για την κατάταξη πολλών φυτών NGT στην ίδια κατηγορία με τα συμβατικά φυτά (NGT-1), εξαιρώντας τα από τους αυστηρούς κανονισμούς για τους ΓΤΟ, ενώ δημιουργείται ξεχωριστή κατηγορία για τα υπόλοιπα (NGT-2).

Τα φυτά της κατηγορίας NGT-1 αναγνωρίζονται, πλέον, ως ισοδύναμα με τα φυτά που παράγονται με συμβατικές μεθόδους.

Αυτό σημαίνει:

• Απλουστευμένη διαδικασία αξιολόγησης.
• Καμία υποχρεωτική επισήμανση για τα προϊόντα, με εξαίρεση τους σπόρους και το πολλαπλασιαστικό υλικό.
• Ταχύτερη είσοδος στην αγορά.

Ωστόσο, υπάρχει μια σημαντική ασφαλιστική δικλίδα: Δύο χαρακτηριστικά –η αντοχή σε ζιζανιοκτόνα και η παραγωγή «γνωστής εντομοκτόνου ουσίας»– αποκλείονται ρητά από την κατηγορία 1 και μεταφέρονται στην κατηγορία 2, ώστε να παραμένουν υπό αυστηρότερο έλεγχο.

Κατηγορία 2: Πιο σύνθετες τροποποιήσεις υπό το καθεστώς των ΓΤΟ

Τα φυτά NGT-2 θα συνεχίσουν να ρυθμίζονται σύμφωνα με τη νομοθεσία για τους ΓΤΟ, διατηρώντας:

• Υποχρεωτική επισήμανση.
• Ιχνηλασιμότητα και παρακολούθηση.
• Διαδικασία αδειοδότησης.

Η διαφορά ανάμεσα σε NGT και ΓΤΟ

Όπως αναφέρει στην «ΥΧ» ο Δρ Γανόπουλος, διευθυντής Eρευνών στο Ινστιτούτο Γενετικής Βελτίωσης & Φυτογενετικών Πόρων του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, σχετικά με τη διαφορά μεταξύ φυτών NGT και ΓΤΟ, «οι νέες γονιδιωματικές τεχνολογίες (NGT) βασίζονται σε μικρές, στοχευμένες αλλαγές στο DNA ενός φυτού, χωρίς εισαγωγή γενετικού υλικού από άλλους οργανισμούς. Στηρίζονται κυρίως στο CRISPR, ένα “μοριακό εργαλείο” που επιτρέπει ακριβείς μεταβολές σε γονίδια που ήδη υπάρχουν στο ίδιο είδος ή σε συγγενικά του.

Οι αλλαγές αυτές συχνά δεν ξεχωρίζουν από φυσικές μεταλλάξεις ή από μεταβολές που θα μπορούσαν να προκύψουν με την κλασική γενετική βελτίωση. Αντίθετα, οι κλασικοί ΓΤΟ περιλαμβάνουν μεταφορά γονιδίων από μη συγγενικά είδη, γι’ αυτό και παραμένουν σε αυστηρότερο ρυθμιστικό καθεστώς. Η νέα ευρωπαϊκή συμφωνία αναγνωρίζει αυτήν τη διαφορά και αντιμετωπίζει ένα τμήμα των NGT φυτών ως ισοδύναμο των συμβατικών ποικιλιών».

Η σημασία της συμφωνίας για την ευρωπαϊκή γεωργία

Όσον αφορά τη σημασία αυτής της συμφωνίας και τα σημεία που χρειάζονται προσοχή, ο κ. Γανόπουλος τονίζει ότι «η απόφαση αυτή ανοίγει τον δρόμο για ταχύτερη ανάπτυξη και διάθεση νέων ποικιλιών, πιο ανθεκτικών στην ξηρασία, τη ζέστη και τις ασθένειες. Η Ευρώπη επιχειρεί να καλύψει το χαμένο έδαφος σε σχέση με άλλες χώρες που ήδη αξιοποιούν NGT τεχνολογίες.

Για την Ελλάδα, όπου η κλιματική πίεση είναι ιδιαίτερα έντονη, αυτό μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμο στη διατήρηση της παραγωγικότητας. Ωστόσο, παραμένουν ζητήματα πατεντών, πρόσβασης στο γενετικό υλικό και συνύπαρξης με τη βιολογική γεωργία, όπου τα NGT παραμένουν απαγορευμένα. Επίσης, χρειάζεται προσοχή στις σωρευτικές επιδράσεις, όταν πολλές NGT ποικιλίες καλλιεργούνται ταυτόχρονα στο ίδιο περιβάλλον. Η τεχνολογία δίνει λύσεις, αλλά απαιτεί και ένα σταθερό σύστημα παρακολούθησης».

Υποστηρικτές

Ο οργανισμός που εκπροσωπεί τον ευρωπαϊκό κλάδο σπόρων, η Euroseeds, τονίζει τη σημασία της διατήρησης «του ισορροπημένου συμβιβασμού που επιτεύχθηκε» και είχε προηγουμένως παροτρύνει τα μέλη της Επιτροπής ENVI να εγκρίνουν το κείμενο όπως συμφωνήθηκε. Η FarmEurope, επίσης, χαιρετίζει την έγκριση, υποστηρίζοντας ότι η ψηφοφορία της Επιτροπής ENVI στέλνει ένα σημαντικό μήνυμα για τη δέσμευση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην προώθηση υπεύθυνης, επιστημονικά τεκμηριωμένης καινοτομίας, προς στήριξη της βιωσιμότητας και της ανταγωνιστικότητας των αγροτικών επιχειρήσεων της ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δηλώνει ότι τα προτεινόμενα μέτρα για τις NGT θα επιτρέψουν πιο καινοτόμα φυτική βελτίωση στην Ένωση και θα βοηθήσουν τους αγρότες να καλλιεργούν φυτά πιο ανθεκτικά στην κλιματική αλλαγή, με μικρότερη ανάγκη σε πόρους, λιπάσματα και φυτοφάρμακα για την αντιμετώπιση εχθρών και ασθενειών.

Αντιδράσεις και στην Ελλάδα

Παράλληλα, η Safe Food Advocacy Europe (SAFE), μια ευρωπαϊκή καταναλωτική οργάνωση εξειδικευμένη στην πολιτική τροφίμων, έχει διαφορετική άποψη για την ψηφοφορία της Επιτροπής ENVI και καλεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να επανεξετάσει την αρχική του θέση, ενσωματώνοντας εγγυήσεις για την προστασία της βιολογικής παραγωγής. Όσον αφορά την Ελλάδα με πρωτοβουλία των φορέων Αιγίλοπας, ΓΕΩΤΕΕ, δίκτυο ΣΙΤΩ και το ελληνικό γραφείο Greenpeace, την οποία στηρίζουν και συνυπογράφουν ακόμα 34 άλλες ελληνικές οργανώσεις, απεστάλη ανοιχτή επιστολή προς τους Έλληνες ευρωβουλευτές με αφορμή τη ψηφοφορία της 28ης Ιανουαρίου, ζητώντας να διεκδικήσουν την απόρριψη της εξαίρεσης των ΝΓΤ1 από την ισχύουσα νομοθεσία γιατί αυτή η εξαίρεση καταργεί τις δικλείδες ασφαλείας.