Νέες γονιδιωματικές τεχνικές: Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εγκρίνει νέους κανόνες

Νέους κανόνες για τις νέες γονιδιωματικές τεχνικές (NGTs), ενέκρινε, την Τρίτη 21 Απριλίου, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θεσπίζοντας, όπως υποστηρίζει, ένα πλαίσιο για τη στήριξη ενός πιο ανταγωνιστικού και βιώσιμου αγροδιατροφικού τομέα στην ΕΕ. 

Ο κανονισμός, σύμφωνα με το Συμβούλιο, αποσκοπεί στην ενίσχυση της επισιτιστικής ασφάλειας, στη μείωση των εξωτερικών εξαρτήσεων και στη διασφάλιση ίσων όρων ανταγωνισμού για τους ευρωπαίους φορείς, διατηρώντας παράλληλα υψηλά πρότυπα για την υγεία ανθρώπων και ζώων και την προστασία του περιβάλλοντος. Επίσης, στηρίζει τους στόχους βιωσιμότητας της ΕΕ, επιτρέποντας την ανάπτυξη πιο ανθεκτικών και αποδοτικών στη χρήση πόρων καλλιεργειών.

Δύο κατηγορίες φυτών NGT
Ο κανονισμός διακρίνει δύο κατηγορίες:

Κατηγορία 1 (NGT-1):
Φυτά που θεωρούνται ισοδύναμα με τις συμβατικές ποικιλίες. Οι εθνικές αρχές θα επαληθεύουν το καθεστώς τους, αλλά οι απόγονοί τους δεν θα απαιτούν περαιτέρω ελέγχους. Τα φυτά και προϊόντα NGT-1 δεν θα φέρουν επισήμανση, εκτός από τους σπόρους και το αναπαραγωγικό υλικό, επιτρέποντας στους φορείς να διατηρούν αλυσίδες εφοδιασμού χωρίς NGT, αν το επιθυμούν.
Ορισμένα χαρακτηριστικά, όπως η ανθεκτικότητα σε ζιζανιοκτόνα και η παραγωγή γνωστών εντομοκτόνων ουσιών, εξαιρούνται από αυτή την κατηγορία.

Κατηγορία 2 (NGT-2):
Φυτά με πιο σύνθετες γενετικές τροποποιήσεις. Αυτά παραμένουν υπό το ισχύον ευρωπαϊκό πλαίσιο για τους ΓΤΟ (GMO), συμπεριλαμβανομένης της αδειοδότησης, της ιχνηλασιμότητας και της υποχρεωτικής επισήμανσης. Τα κράτη μέλη μπορούν να εξαιρεθούν από την καλλιέργεια NGT-2 και να εφαρμόσουν μέτρα συνύπαρξης για την αποφυγή ακούσιας παρουσίας τους σε άλλα προϊόντα.

Όπως είχε αναφέρει στην “ΥΧ”, ο Δρ Γανόπουλος, διευθυντής Eρευνών στο Ινστιτούτο Γενετικής Βελτίωσης & Φυτογενετικών Πόρων του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, σχετικά με τη διαφορά μεταξύ φυτών NGT και ΓΤΟ, «οι νέες γονιδιωματικές τεχνολογίες (NGT) βασίζονται σε μικρές, στοχευμένες αλλαγές στο DNA ενός φυτού, χωρίς εισαγωγή γενετικού υλικού από άλλους οργανισμούς. Στηρίζονται κυρίως στο CRISPR, ένα “μοριακό εργαλείο” που επιτρέπει ακριβείς μεταβολές σε γονίδια που ήδη υπάρχουν στο ίδιο είδος ή σε συγγενικά του.

Οι αλλαγές αυτές συχνά δεν ξεχωρίζουν από φυσικές μεταλλάξεις ή από μεταβολές που θα μπορούσαν να προκύψουν με την κλασική γενετική βελτίωση. Αντίθετα, οι κλασικοί ΓΤΟ περιλαμβάνουν μεταφορά γονιδίων από μη συγγενικά είδη, γι’ αυτό και παραμένουν σε αυστηρότερο ρυθμιστικό καθεστώς». Τα σημεία που χρειάζονται προσοχή, όπως αναφέρει, ο κ. Γανόπουλος είναι «η απόφαση αυτή ανοίγει τον δρόμο για ταχύτερη ανάπτυξη και διάθεση νέων ποικιλιών, πιο ανθεκτικών στην ξηρασία, τη ζέστη και τις ασθένειες. Η Ευρώπη επιχειρεί να καλύψει το χαμένο έδαφος σε σχέση με άλλες χώρες που ήδη αξιοποιούν NGT τεχνολογίες. Για την Ελλάδα, όπου η κλιματική πίεση είναι ιδιαίτερα έντονη, αυτό μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμο στη διατήρηση της παραγωγικότητας. Ωστόσο, παραμένουν ζητήματα πατεντών, πρόσβασης στο γενετικό υλικό και συνύπαρξης με τη βιολογική γεωργία, όπου τα NGT παραμένουν απαγορευμένα. Επίσης, χρειάζεται προσοχή στις σωρευτικές επιδράσεις, όταν πολλές NGT ποικιλίες καλλιεργούνται ταυτόχρονα στο ίδιο περιβάλλον. Η τεχνολογία δίνει λύσεις, αλλά απαιτεί και ένα σταθερό σύστημα παρακολούθησης».

Αντιδράσεις

Οι οργανώσεις Αιγίλοπας, ΣΙΤΩ και το ελληνικό γραφείο της Greenpeace καλούσαν τον Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Μαργαρίτη Σχοινά, να απορρίψει τον νέο Κανονισμό, στην ψηφοφορία της 21ης Απριλίου, που θα επιτρέψει να εισαχθούν στην αγορά νέοι μεταλλαγμένοι οργανισμοί που δεν θα υπόκεινται σε δοκιμές ασφάλειας και χωρίς σήμανση. Σύμφωνα με τις οργανώσεις, “Αυτός ο κανονισμός που προωθεί το μοντέλο εντατικής χημικής γεωργίας θα επιτρέψει σε πατενταρισμένους νέους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς (ΝΓΤ1) να καλλιεργούνται στην Ευρώπη και στη χώρα μας χωρίς αξιολόγηση κινδύνου, χωρίς σήμανση και χωρίς κανόνες ιχνηλασιμότητας. Ο καταναλωτής δεν θα ξέρει τι τρώει, δεν θα μπορεί να επιλέξει”. 

Επόμενα βήματα

Το κείμενο πρέπει ακόμη να εγκριθεί επίσημα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Μόλις εγκριθεί, ο κανονισμός θα τεθεί σε ισχύ 20 ημέρες μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ. Οι περισσότερες διατάξεις θα εφαρμοστούν μετά από μεταβατική περίοδο 24 μηνών, ώστε να δοθεί χρόνος για την υιοθέτηση εκτελεστικών κανόνων. Το νέο πλαίσιο αναμένεται να εφαρμοστεί από τα μέσα του 2028.