Ο ρόλος του αζώτου στα σιτηρά καθ’ όλη τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου
Το άζωτο (Ν) αποτελεί το σημαντικότερο μακροθρεπτικό στοιχείο για τα σιτηρά, καθώς επηρεάζει άμεσα τη βλαστική ανάπτυξη, την τελική απόδοση και την ποιότητα του παραγόμενου καρπού. Η σημασία του δεν περιορίζεται στην ποσότητα που εφαρμόζεται, αλλά επεκτείνεται στον χρόνο και τον τρόπο χορήγησής του, δεδομένου ότι οι ανάγκες του φυτού μεταβάλλονται δυναμικά κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου.
Αρχικά στάδια ανάπτυξης
Κατά τη βλάστηση και τα πρώτα στάδια ανάπτυξης, το άζωτο είναι απαραίτητο για τη σύνθεση της χλωροφύλλης, των πρωτεϊνών και των ενζύμων που ρυθμίζουν τον μεταβολισμό του φυτού. Η επαρκής αζωτούχος θρέψη ευνοεί την ταχεία εγκατάσταση της καλλιέργειας και την ανάπτυξη υγιούς φυλλώματος. Στο στάδιο του αδελφώματος, το άζωτο συμβάλλει καθοριστικά στον σχηματισμό και τη διατήρηση παραγωγικών αδελφιών, τα οποία επηρεάζουν άμεσα τον αριθμό των στάχεων ανά μονάδα επιφάνειας.
Ωστόσο, η υπερβολική παροχή αζώτου σε πρώιμα στάδια μπορεί να οδηγήσει σε υπέρμετρη βλαστική ανάπτυξη, αυξάνοντας τον κίνδυνο πλαγιάσματος, την ευαισθησία της καλλιέργειας σε μυκητολογικές ασθένειες και την ευαισθησία στις χαμηλές θεμοκρασίες. Για τον λόγο αυτό, απαιτείται προσεκτική εξισορρόπηση της αρχικής λίπανσης.
Αδέλφωμα και καλάμωμα
Η περίοδος από το πλήρες αδέλφωμα έως το καλάμωμα χαρακτηρίζεται από υψηλή απορρόφηση αζώτου. Κατά τη φάση αυτή διαμορφώνεται το δυναμικό απόδοσης της καλλιέργειας, καθώς το άζωτο συμμετέχει στη διαφοροποίηση των αναπαραγωγικών οργάνων και στη διατήρηση της φωτοσυνθετικής ικανότητας του φυλλώματος. Η επάρκεια Ν συμβάλλει στην ομοιόμορφη ανάπτυξη των φυτών και στη βελτίωση της δομής της καλλιέργειας.
Η τμηματική εφαρμογή αζώτου και ενδεικτικά η πρώτη δόση του αζώτου θα πέσει 15 Φεβρουαρίου και η δεύτερη 15 Μαρτίου, αν το επιτρέπουν οι κλιματικές συνθήκες. Θεωρείται ιδιαίτερα αποτελεσματική πρακτική, ιδίως σε εδάφη με υψηλή διαπερατότητα ή σε περιοχές με αυξημένες βροχοπτώσεις, καθώς μειώνει τις απώλειες από έκπλυση και αυξάνει την αποδοτικότητα χρήσης του στοιχείου. Η εφαρμογή της λίπανσης γίνεται κλασικά με λιπασματοδιανομέα, σε κάποιες περιπτώσεις διαφυλλικά, ακόμη και με Droon.
Άνθηση και γέμισμα του κόκκου
Κατά την άνθηση και το γέμισμα του κόκκου, το άζωτο αποκτά πρωτεύοντα ρόλο στη διαμόρφωση της ποιότητας του προϊόντος. Σε αυτό το στάδιο, μεγάλο μέρος του αζώτου που έχει αποθηκευτεί στα φύλλα και στους βλαστούς μετακινείται προς τον αναπτυσσόμενο καρπό, συμβάλλοντας στη σύνθεση πρωτεϊνών. Η επάρκεια αζώτου επηρεάζει το βάρος των χιλίων κόκκων και, κυρίως, την περιεκτικότητα του σπόρου σε πρωτεΐνη, παράμετρο ιδιαίτερης σημασίας για τα αρτοποιήσιμα και ζυμαροποιήσιμα σιτηρά.
Η όψιμη αζωτούχος λίπανση μπορεί να βελτιώσει την ποιοτική αξία του καρπού, χωρίς απαραίτητα να αυξήσει την τελική απόδοση, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη διαφοροποίηση της στρατηγικής λίπανσης ανάλογα με τον στόχο της καλλιέργειας.
Περιβαλλοντική διάσταση και συμπεράσματα
Η μη ορθολογική χρήση του αζώτου συνδέεται με περιβαλλοντικά προβλήματα, όπως η ρύπανση των υπόγειων υδάτων από νιτρικά και οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Η εφαρμογή πρακτικών ορθολογικής λίπανσης, βασισμένων στις πραγματικές ανάγκες της καλλιέργειας, αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για τη βιωσιμότητα της σύγχρονης γεωργίας.
Συμπερασματικά, το άζωτο διαδραματίζει κεντρικό ρόλο σε όλα τα στάδια ανάπτυξης των σιτηρών. Η κατανόηση της δυναμικής του και η σωστή χρονική κατανομή της λίπανσης αποτελούν βασικά εργαλεία για τη μεγιστοποίηση της απόδοσης, τη βελτίωση της ποιότητας και τη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
